Wisława Szymborska

Z nie odbytej wyprawy w Himalaje

Aha, więc to są Himalaje.
Góry w biegu na księżyc.
Chwila startu utrwalona
na rozprutym nagle niebie.
Pustynia chmur przebita.
Uderzenie w nic.
Echo – biała niemowa.
Cisza.

Yeti, niżej jest środa,
abecadło, chleb
i dwa a dwa to cztery.
i topnieje śnieg.
Jest czerwone serduszko
przekrojone na krzyż.

Yeti, nie tylko zbrodnie
są u nas możliwe.
Yeti, nie wszystkie słowa
skazują na śmierć.

Dziedziczymy nadzieję –
dar zapominania.
Zobaczysz, jak rodzimy
dzieci na ruinach.

Yeti, Szekspira mamy.
Yeti, na skrzypcach gramy.
Yeti, o zmroku
zapalamy światło.

Tu – ni księżyc, ni ziemia
i łzy zamarzają.
O Yeti, Półtwardowski,
zastanów się, wróć!

Tak w czterech ścianach lawin
wołam do Yeti
przytupując dla rozgrzewki
na śniegu
na wiecznym.

Co dziwi w tytule wiersza?

To, że mowa w nim o wyprawie nieodbytej, czyli takiej, która nie miała miejsca. Daje to czytelnikowi sygnał, że wiersz nie jest relacją z podróży, chodzi w nim o coś innego, co innego jest tematem utworu, podróż jest jedynie pretekstem.

Do kogo zwraca się mówiący w wierszu?

Do yeti – istoty żyjącej w wysokich górach, „człowieka śniegu”, którego ślady podobno nieraz widywano, jego istnienia w pełni jednak naukowo nie potwierdzono, postać żyje jednak w tybetańskich legendach i wielu naukowych hipotezach.

W której strofie znajdujemy oryginalne określenia Himalajów?

W pierwszej strofie. Oto te określenia:

góry w biegu na księżyc
chwila startu utrwalona / na rozprutym nagle niebie
pustynia chmur przebita
uderzenie w nic

Czy mówiący w wierszu znajduje się rzeczywiście na górskich szczytach?

Nie, gdzieś nisko, świadczą o tym słowa:
Yeti, niżej jest środa

O czym mówiący w wierszu opowiada yeti i po co?

Opowiada o tym, co dzieje się „niżej”, czyli na ziemi, poniżej Himalajów. Wiersz jest tak naprawdę „wołaniem do Yeti” (taki jest też tytuł jednego z tomików wierszy Szymborskiej), prośbą, by istota yeti wróciła, to zaproszenie, w którym podmiot liryczny stara się przekonać yeti, że na ziemi, wśród ludzi, nie jest tak źle.

Jakie jest przesłanie wiersza?

Dwuznaczne, jak często u Szymborskiej. Na świecie nie jest tak źle, ludzkość stworzyła kulturę, rozmnaża się, wciąż żyje nadzieją, ale też – powtarza dawne błędy, wciąż są powody do łez, wciąż pojawiają się nowe zbrodnie i ruiny…
Nie jest to wystarczająco dobry świat dla yeti…

Jakim chwytem często posługuje się poetka w tym utworze?

Ironią.

Co więc jest tak naprawdę tematem wiersza Szymborskiej?

Diagnoza sytuacji na świecie, dorobku całej ludzkości.

Czy wymowa wiersza jest w stu procentach optymistyczna?

Nie do końca. Ironiczny nieco wydźwięk ma ostatnia strofa. Osoba mówiąca w wierszu znajduje się „w czterech ścianach lawin”, a to przecież niezbyt optymistyczna diagnoza. Również rozpatrywana jako pozytywna cecha ludzkości, konieczność ciągłego zapominania i rodzenia dzieci na ruinach przypomina o ciągłej skłonności ludzi do toczenia wojen i wyrządzania innym krzywdy…

Jakie osiągnięcia ludzkości mają przekonać yeti do powrotu?

Szekspir, a więc literatura, muzyka, a także nadzieja, zdolność do odradzania życia na ruinach.

Z jakiej perspektywy czasowej wypowiada się mówiący w wierszu?

Mówi „na śniegu / na wiecznym”, jest to więc perspektywa wieczności.

Czy yeti odpowiada: utwór ma formę dialogu czy monologu?

To właściwie dialog pozorny, przypominający monolog.

 

Praca domowa

Jakich argumentów użyłbyś w rozprawce na temat: Życie ludzkości nie jest takie złe?

Argumenty przeciw temu twierdzeniu

Wcale nie jest tak dobrze, bo:

  • ludzie w okrutny sposób dewastują środowisko, co w efekcie prowadzi do zagrożenia dla całej planety i samej ludzkości,
  • często wykorzystują swój rozum i siłę przeciw sobie nawzajem, np. wynajdują nowe rodzaje broni, by niszczyć swych przeciwników,
  • ludzie potrafią bezinteresownie znęcać się nad innymi,
  • wciąż toczą wojny, prześladują słabszych, np. obecnie w Tybecie u podnóża Himalajów,
  • okrutnie traktują zwierzęta.

Argumenty za tym twierdzeniem

  • na ziemi żyje się coraz wygodniej i nowocześniej, jest przepaść pomiędzy osiągnięciami człowieka współczesnego a np. pierwotnego,
  • ludzie stworzyli wspaniałe dzieła kultury: muzyczne, plastyczne, literackie,
  • świetnie rozwija się przemysł, kolejne wynalazki ułatwiają życie,
  • ludzie zbudowali wspaniałe miasta, ujarzmili przyrodę,
  • coraz większy postęp medycyny pozwala ratować nawet słabe jednostki i przedłużać znacznie życie ludzkie.

Zobacz:

Wisława Szymborska

Wisława ­Szymborska – matura

Szymborska na maturze

Szymborska na maturze

Wypisz w punktach charakterystyczne cechy poezji Szymborskiej

Jaka jest funkcja paradoksu w poezji Wisławy Szymborskiej?