Przydawka

Funkcja

  • Przydawka jest tą częścią zdania, która określa rzeczownik.
  • Określa właściwości i cechy osób, przedmiotów, zjawisk, których nazwami są rzeczowniki np. barwę, wielkość, kształt, kolor albo przynależność do kogoś.
  • Za pomocą przydawek można określać:

    • wielkośćwysokie drzewo, duża paczka;
    • barwęczerwony samochód, niebieski sweter;
    • kształtkarłowate drzewo, rozłożysty dąb, zgięty drut, pochylona ściana;
    • przynależność do kogoś lub czegoś – rower Tomka, portfel ojca, twój chłopak;
    • wyodrębniać jakiś przedmiot spośród innych – druga runda, trzeci rząd, szósty akapit.

 

Jaka część mowy może być przydawką?

  • Rzeczownik   
    – Paweł pożyczył mi książkę Moniki.
  • Wyrażenie przyimkowe
    – Widziałem w skansenie dach ze słomy.
    – Sweter z wełny jest bardzo ciepły.

    llitr mleka, szklanka wody, kilogram chleba
    miasto Łódź, rzeka Wisła, powieść „Potop”
  • Liczebnik   
    – Kupiłem pięć zeszytów.
    – Zrobiłem piąte zadanie.
  • Zaimek  przymiotny 
    Kupiłem loda mojemu brata.
  • zaimki liczebne   
    Tyle osiągnięć, ile pracy.
  • przysłówki ilościowe  
    Wiele hałasu o nic.
    – Zostało niewiele pieniędzy.
  • Przymiotnik 
    Przeczytałem ciekawą książkę.
    – Kupiłem ładny sweter.
  • Imiesłów przymiotnikowy czynny 
    Widziałem płonący las.
    – Poczułem piekący ból.
  • Imiesłów przymiotnikowy bierny 
    Zabrudzone obrusy należy uprać.

Pamiętaj! Przydawka w zdaniu zawsze określa rzeczownik.

 
Rodzaje przydawek

Przydawka rzeczowna

Odpowiada na pytania:

  • który?   
    – nauczyciel polonista
  • jak(o) kto? 
    poeta wieszcz
  • jako(o) co? 
    – brzuch jak balon

W funkcji przydawki występuje rzeczownik w mianowniku, będący najczęściej nazwą własną:

  • tytułem książki
    – powieść „Krzyżacy”
  • czasopisma,
    miesięcznik „Sens”
  • nazwą rzek, miejscowości lub ulic
    – rzeka Brda,
    – miasto Łomża,

    – ulica Przesmyk.
  • Występuje po wyrazie określanym.
  • Oba wyrazy tworzą związek zgody.

Przydawka dopełniaczowa

Odpowiada na pytania:

  • kogo, czego?
    fundament
    (czego?) domu
    – wrzask (czyj?) dzieci
  • W funkcji przydawki występuje rzeczownik w dopełniaczu.
    odgłos (czego?) bitwy
  • Przydawka dopełniaczowa nie odmienia się. Z wyrazem określanym tworzy związek rządu.
    – ulice (czyje?) Kalisza
    – ulicami Kalisza
    – ulicom Kalisza
    – ulicach Kalisz
  • Występuje po wyrazie określanym.
    – ogród (czyj?) wuja
    – stóg (czego?) siana
    – kosz (czego?) kwiatów
    – ślad łosia

Przydawka przymiotnikowa

Odpowiada na pytania:

  •  jaki? jaka? jakie?– Kupiłem duże jabłka.      (przydawka – duże określa wielkość rzeczownika)
    – Marta kupiła niebieską bluzkę.     (przydawka – niebieską określa kolor rzeczownika)

 

Przydawka imiesłowowa

Odpowiada na pytania:

  • jaki? jaka? jakie?
    – jadący autobus
    ,
    – umyte ręce,
    – pachnąca róża

 

Przydawka zaimkowa

Odpowiada na pytania:

  • który? która? które?
    – Tamten rower.

    czyj? czyja? czyje?
    – Odwiedził nas brat taty.

 

Przydawka liczebnikowa

Odpowiada na pytania:

  • ile?
    – dużo wody,
    – dwa jabłka

    który?
    – drugi na mecie
    – ostatni w kolejce

 

Przydawka przyimkowa

Odpowiada na pytania:

  • z czego?
    – koszula z jedwabiu,
    – płot z desek,
    – dom z kamienia
  • od kogo?, od czego?
    – prezent od kolegi,
    – rakieta do tenisa,
    – klucz do konserw
  • W funkcji przydawki przyimkowej występuje przyimek z rzeczownikiem.
  • Oba wyrazy tworzą związek rządu.
  • Występuje po wyrazie określanym.
  • Przydawka przyimkowa określa:
    • materiał, z którego przedmiot jest zrobiony:
      – dom z cegł,
      – dzban z gliny,
      – obręcz ze stali.
    • przeznaczenie przedmiotów
      – półka na książki,
      – klucz do zamka,
      – skrzynka na narzędzia,
      – budka z piwem.
  • Czasami łączą się z przydawkami przymiotnymi
    – dziewczyna o rudych włosach,
    kobieta o dobrym sercu,
    marynarz z ogorzałą twarzą.

Przydawka dopełnieniowa (lub dopełniająca)

Uzupełnia treść rzeczowników, podobnie jak dopełnienie, dlatego występuje tylko przy rzeczownikach.
W związku: sprzątam pokój wyraz pokój – to dopełnienie.
Żeby zamienić ten zwrot na zwrot z przydawką dopełnieniową trzeba od czasownika sprzątam utworzyć rzeczownik odczasownikowy sprzątanie i dodać do niego wyraz  pokoju –  sprzątanie pokoju.

  • Tak samo postępujemy w innych przypadkach, np.
    – opowiadam o Balladynie – opowiadanie o Balladynie
    – naprawiam rower – naprawa roweru
    – walczę o wolność – walka o wolność
    – zmywam talerze – zmywanie talerzy
    – oglądam telewizję – oglądanie telewizji

Uwaga!
Przydawka dopełnieniowa nie odmienia się – łączy się z wyrazem określanym w związek rządu.


Przydawka okolicznikowa

Przydawki okolicznikowe zastępują wszystkie okoliczniki.

  • wycieczka (gdzie?) do lasu
    spacer (gdzie?) po parku,

    pływanie (w jaki sposób ?) na wznak
    przybycie (kiedy?) o czasie
  • Przydawka występuje najczęściej:
    • przed rzeczownikiem, jeśli wskazuje na cechy przygodne, niestałe
      połamane drzewa,
      czerwone ręce
  • rzadziej po rzeczowniku, jeśli wraz z nim tworzy pojęcie gatunkowe
    szkoła ogólnokształcąca,
    – dom dziecka,
    – profesor zwyczajny,
    – pstrąg tęczowy (gatunek),
    – bocian czarny (gatunek).

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Części zdania

Części mowy a części zdania

2. Zaklasyfikuj do odpowiednich części mowy poszczególne wyrazy w poniższych zdaniach: