Zdanie złożone współrzędnie

W zdaniu złożonym współrzędnie żadne ze zdań składowych nie określa drugiego, a zdania te wzajemnie się uzupełniają. W zależności od tego, w jakim stosunku wobec siebie pozostają treści zdań współrzędnych, rozróżniamy cztery typy zdań złożonych współrzędnie.


Typy zdań złożonych współrzędnie

łączne


  • Wypowiedzenie złożone współrzędnie łączne rozpoznajemy:

    • po tym samym wykonawcy czynności
      – Majka odrobi lekcje i pójdzie do koleżanki.
      – Michał jest zdolny i uczy się dobrze.
    • lub po tym, że zapisane w takich zdaniach czynności odbywają się niezależnie od siebie w tym samym czasie lub miejscu, np.
      – Spacerowałem po mieście a Majka oglądała wystawy sklepów.
      – Z jednej strony boiska dziewczyny rozmawiały, a z drugiej strony chłopcy grali w piłkę.
    • Treść pierwszego zdania łączy się z treścią zdania drugiego, najczęściej za pomocą spójników: i, oraz, a, ani, ni, jak również, tudzież, zarazem, także, np.

                                 1                         2
                  Czytam książkę i słucham muzyki.        1           i             2
      Wykres: ___________ ….. ___________

                1. zdanie składowe       2. zdanie składowe  
      Zdania leżą na tym samym poziomie, co pokazuje, że nie są od siebie zależne.
  • rozłączne

    • Wypowiedzenie złożone współrzędnie rozłączne rozpoznajemy po tym, że w zdaniach takich mówi się o czynnościach, które się wzajemnie wykluczają (nie mogą istnieć jednocześnie).
    • To znaczy, że wykonawca czynności może i wykonuje tylko jedną z nich.
      – Arek po przyjściu ze szkoły idzie na spacer z psem lub czyta gazety.
      – Wieczorem będę oglądał film albo pójdę do kolegi.
      – Idziesz z nami do kina czy zostajesz w domu?
      – Idziesz, czy zostajesz?

      Treść pierwszego zdania wyklucza treść zdania drugiego; najczęściej zdania składowe
      połączone są spójnikami: albo, lub, czy, bądź, np.

                                 1                                      2               
                     Czytam książkę albo słucham muzyki.                           1               albo                 2
      Wykres:  ___________ ….. ___________

                1. zdanie składowe               2. zdanie składowe

  • przeciwstawne

    • Wypowiedzenie złożone współrzędnie przeciwstawne rozpoznajemy po tym, że treści zdań przeciwstawiają się sobie. Oznacza to, że mogą być w nich przeciwstawione różne osoby, cechy czy czynności.
      – Wyszedłem wcześnie z domu, ale spóźniłem się do szkoły.
      – Ty się śmiejesz, a jej jest przykro.
      – Pokój Maćka jest mały lecz niezwykle przytulny.
      – W Krakowie świeci słońce, natomiast w Warszawie pada deszcz.
      – Dziewczęta były zmęczone, ale nie chciały zakończyć meczu.
      – Ranek był bardzo chłodny, zaś wieczór okazał się bardzo ciepły.
    • Treść pierwszego zdania przeciwstawia się treści zdania drugiego.
    • Najczęściej zdania składowe są połączone spójnikami: ale, lecz, a, jednak, zaś, natomiast

                                1                                      2
                   Nauczyłam się, ale dostałam dwóję. 

                                1                ale                  2  
      Wykres: ___________ ….. ___________

                 1. zdanie składowe           2. zdanie składowe

      Strzałki rysowane „do siebie” uwydatniają przeciwstawność znaczeniową zdań składowych.
       

  • wynikowe

    • Wypowiedzenie złożone współrzędnie wynikowe rozpoznajemy po tym, że treść zdania drugiego wynika z treści zdania pierwszego.
      Lubię fantastykę, więc pójdę do kina na „Władcę Pierścieni”.
      – Byłem chory, dlatego nie mogłem przyjść do szkoły.
      Kościół był w remoncie, toteż nie mogliśmy go zwiedzić.
      Mamy wszystko przygotowane, zatem możemy zaczynać zawody.
      Chmurzy się, możemy zatem spodziewać się burzy.

      W tego typu zdaniach zdania składowe najczęściej są połączone spójnikami: więc, zatem, toteż, dlatego, np.

                             1                                  2       
                 Nauczyłam się, więc dostałam piątkę.1                 więc          2

      Wykres: ___________ ….. ___________
                1. zdanie składowe          2. zdanie składowe


Uwaga!

  • Zdania złożone współrzędnie nie muszą być połączone spójnikiem. Mówimy wówczas o łączności bezpośredniej.
  • Przecinka nie stawiamy przed spójnikami: i, oraz, albo, lub, ni, ani, bądź, tudzież,
    !!! z wyjątkiem
    sytuacji, w których dany spójnik się powtarza, np.
    Albo wybiorę się na spacer, albo pójdę do kina.
  • Pamiętaj, że wykresy zdań składowych w zdaniu złożonym współrzędnie należy rysować na tym samym poziomie!

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

12. Zdanie złożone

 

14. Zdanie złożone podrzędnie

Zdania wielokrotnie złożone