W myśl hasła pracy u podstaw, programu oświecania i pomocy biedocie, bohater chłopski stał się przedmiotem literackich przedstawień w pozytywizmie.

  • Piewczynią nędzy ludu i niedoli chłopa była Maria Konopnicka. Jej „obrazki” przedstawiały sylwetki nędznych, głodnych, wyrzuconych ze swoich chat ludzi, umierające z chorób i niedostatków dzieci (Wolny najmita, Jaś nie doczekał).
  • Siłę cierpienia , a zarazem współczucia poetki i otaczającego świata przyrody zawierają jej liryki ludowe (Po rosie, Na fujarce, A jak poszedł król na wojnę…). W tych lirykach, stylizowanych na ludową wypowiedź, patrzymy na świat oczami wiejskiego bohatera.
    „A czemuż wy chłodne rosy padacie, Gdym ja nagi, gdym ja bosy, głód w chacie”.
    To wyznanie jest symbolem niedoli ludu, wraz z nim cierpią rosy, gwiazdy, nocka. Zachodzi zjawisko współodczuwania człowieka i przyrody, która go otacza.
  • Nowele prozaików pozytywizmu często podejmują temat nędzy ludu. Szkice węglem Henryka Sienkiewicza – ciemnota chłopa, jego paniczny strach przed urzędem, analfabetyzm doprowadzają do tragedii, do uzależnienia ich od ludzi pokroju Zołzikiewicza.
  • Janko Muzykant – także Sienkiewicza, przedstawia niedolę biednego, choć utalentowanego chłopskiego dziecka, ten sam motyw pojawia się w noweli Bolesława Prusa pt. Antek.
  • Dzieci wiejskie i ich los są także tematem noweli Marii Konopnickiej pt. Nasza szkapa, Elizy Orzeszkowej: Obrazek z lat głodowych, Tadeusz.
  • Powieścią ukazującą chłopa, jego los, a nawet jego walkę z zaborcą, jest Placówka Bolesława Prusa – upor­czywe, wytrwałe działania Ślimaka, by utrzymać się na swojej ziemi.
  • Eliza Orzeszkowa podejmuje temat wsi w utworach Dziurdziowie, Cham.

Niedola chłopa, niesprawiedliwość społeczna, los chłopskiego dziecka stały się tematami utworów pisarzy, którzy walczyli o poprawę bytu warstw najniższych. Docierali oni do ludzkich serc i sumień, lecz także oskarżali warstwy wyższe, bardziej oświecone, nawoływali do działań, które choć trochę mogłyby zaradzić złu.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Jaką problematykę poruszali pozytywiści w nowelach?

Obraz dziecka w nowelach pozytywistów

Jakim gatunkiem jest nowela? Wskaż cechy gatunku na wybranym przykładzie

Scharakteryzuj program społeczny polskiego pozytywizmu

Jak zarysował się w literaturze polskiego pozytywizmu problem dziecka?

Tematy literatury pozytywistycznej

Na czym polega różnica między nowelą a powieścią? Omów różnice na konkretnych przykładach.