Granica jest powieścią o problematyce społecznej, gdyż podejmuje temat różnicy między poszczególnymi warstwami społecznymi, prezentuje ich charakterystykę.

Na obraz środowisk społecznych składają się:

  • Środowisko urzędniczo-mieszczańskie (Elżbieta, Zenon, Kolichowska).
  • Ziemiaństwo w Boleborzy (rodzice Zenona).
  • Wielkie ziemiaństwo (Tczewscy).
  • Biedota – służba, chłopi, świat miejskich suteren.

Powyższy przekrój środowisk społecznych autorka charakteryzuje w swojej powieści.

  • Środowisko urzędniczo-mieszczańskie stwarza pozór uczciwości i sprawiedliwości, operuje argumentem „koniecznego zła”, lecz prawdą o nim jest: uzależnienie, egoizm i karierowiczostwo.
  • Ziemiaństwo pokroju ojca Zenona jest klasą podupadłą, hołduje jeszcze starym mitom o ważności szlachty, patriotyzmu – lecz w sumie jest jałowe, beznadziejne i odgrywa śmieszną szopkę.
  • Wielkie ziemiaństwo z kolei to zbiór kukiełkowych postaci, ograniczonych, kultywujących wielkopańskie tradycje, lecz mających pieniądze – to niezbezpieczna klasa społeczna.
  • Biedota wsi i miast to ludzie bez dochodów lub o bardzo małych dochodach. Cechy ich życia to bieda, głód, choroby i śmierć.

Słowem – świat w Granicy jest skonstruowany na podstawie zasady podziałów klasowych. Warstwy klasowe są od siebie odległe; dzieli je sytuacja materialna, poglądy, obyczaje. Nałkowska oskarża rzeczywistość społeczną – źródło krzywd słabszych kosztem mocniejszych, i dlatego Granica jest powieścią o wymowie społecznej.

Uwaga
Co znajdziemy w Granicy?

  • Bohatera-karierowicza (odwrotność idealnego Judyma). Ziembiewicz nie jest może czarnym charakterem, zbrodniarzem ani przestępcą, ale jest świetnym przykładem bohatera ulegającego rzeczywistości, zapominającego o ideałach młodości.
  • Obraz rzeczywistości drugiej Rzeczypospolitej.
  • Refleksje o starości i starzejącej się kobiecie.
  • Dość drastyczne rozwiązania: zemsta przy użyciu kwasu i samobójstwo trudno nazwać beznamiętnym finałem.
  • Znów motyw dworku szlacheckiego. Tym razem mickiewiczowski blask sielanki brudzi postawa dziedzica Ziembiewicza z jego pociągiem do płci pięknej niższych warstw.

Zobacz:

Granica Nałkowskiej Zofii

Wyjaśnij znaczenie tytułu Granica Zofii Nałkowskiej

Portrety kobiece w Granicy Zofii Nałkowskiej