Łatwiej spojrzeć na werdykty moralne zawarte w II części Dziadów, jeśli uzmysłowimy sobie, że główną cechą romantyczną tego utworu jest ludowość.

  • Sam obrzęd dziadów jest zwyczajem ludowym, lud wiejski jest zbiorowym bohaterem nocnej sceny – a zatem i ocenę moralną postaci odbieramy z punktu widzenia moralności ludowej.
  • Akcja II części Dziadów przywołuje stary zwyczaj pogański – przywoływania duchów, które ujawniają swoje grzechy. Czasem ludzie mogą pomóc zjawom, czasem nie.
  • Koncepcja uczciwego życia według teorii ludowej wynika z dialogów duchów z chórem, główne zasady chór powtarza w formie refrenu.

Osoby występujące w II części Dziadów.

Duchy:

  • dzieci Józia i Rózi,
  • dziewczyny Zosi,
  • złego dziedzica.

Żywi:

  • chór,
  • Guślarz,
  • Pasterka.

Widmo – postać o nieokreślonej kondycji, być może jest upiorem z początkowej pieśni utworu, być może niedoszłym samobójcą – związanym w jakiś sposób z Pasterką. I to najprawdopodobniej jego historię poznamy w części IV.

 

Treść

Mamy do czynienia z trzema rodzajami duchów, tym samym grzechów przez nie popełnionych i werdyktów moralnych:

  • Dzieci – duchy o grzechach lekkich. Józio i Rózia proszą zebranych o ziarnko gorczycy, gdyż ich grzechem jest to, że w swoim krótkim, szczęśliwym dzieciństwie nie zaznali goryczy. Czyli, aby móc dostać się do nieba – trzeba także zaznać ziemskich smutków, „lekki” żywot wśród zabaw i pieszczot nie uprawnia do szczęścia wiecznego:
    to nie doznał goryczy ni razu,
    Ten nie dozna słodyczy w niebie.
  • Widmo – duch o ciężkim grzechu okrucieństwa, pychy i chciwości. Jest to duch pana, który gnębił swoich poddanych, dopuszczał, by umierali z głodu, teraz zaś oni przemienieni w sowy i kruki nie dopuszczają doń ani kęsa pożywienia, ani kropli wody:
    Kto nie był ni razu człowiekiem,
    Temu człowiek nic nie pomoże.
    – ogłasza chór, podkreślając nieludzkie postępowanie pana.
  • Dziewczyna – reprezentuje duchy o grzechach średnich. Jej historia jest krótka: była najpiękniejszą w wiosce panną, łamała serca młodzieńców, wyśmiewała ich i igrała z ich uczuciami. Tu pobrzmiewają słowa:
    Kto nie dotknął ziemi ni razu,
    Ten nigdy nie może być w niebie.
    Cóż znaczy „dotknąć ziemi”? Ten nakaz najwyraźniej wykracza poza ostrzeżenie przed lekceważeniem cudzych uczuć i zabawą cierpieniem innych. Dotknąć ziemi – to kochać prawdziwie, zaznać ziemskiego szczęścia ludzkiej miłości, nie tylko platonicznej – to poznanie prawdy o ludzkich uczuciach uprawnia do szczęścia wiecznego.

Podsumujmy kodeks nauk ludowych.

By osiągnąć zbawienie po śmierci, w swoim ziemskim życiu należy:

  • zaznać goryczy i cierpienia jako cech zwykłego, prawdziwego życia,
  • „być człowiekiem” – czyli współczuć i pomagać innym ludziom,
  • nie wolno uciekać od miłości ziemskiej, od zwykłej rzeczywistości ani też lekceważyć i ranić ludzkich uczuć.

Często budzi wątpliwość nakaz z końca części IV – wyraźnie korespondujący z częścią II. Po wywodach Pustelnika-Gustawa słyszymy:

Kto za życia choć raz był w niebie,
Ten po śmierci nie trafi od razu.

Czyli – nie jest łatwo osiągnąć zbawienie również wtedy, gdy zaznało się ziemskiego szczęścia – potęgi prawdziwej miłości. Za możność przeżycia go płaci się w późniejszym rozrachunku. Lecz – droga do nieba nie jest zamknięta zupełnie!

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Wymień romantyczne i klasyczne cechy II części Dziadów

Dziady część II – Adam Mickiewicz

https://aleklasa.pl/gimnazjum/c267-lektury-do-egzaminu/dziady-cz-ii

Reguły ludowej moralności zawarte w II części Dziadów Adama Mickiewicza

Udowodnij, że Dziady Adama Mickiewicza są dramatem romantycznym

Wymień romantyczne i klasyczne cechy II części Dziadów

Jakie przestrogi dają ludziom wywołane duchy w II cz. Dziadów Adama Mickiewicza?

Zaprezentuj treść całości utworu Adama Mickiewicza pt. Dziady