• Ateizm – pogląd odrzucający w ogóle istnienie Boga.
  • Deizm – pogląd uznający istnienie Boga oraz Jego nakazów, ale nieuznający ingerencji Boga w sprawy ludzkie.
  • Empiryzm – teoria, która uznaje doświadczenie (empirię) za najlepszy sposób poznania prawdy i badania świata. Żadnych teorii z głowy niepopartych doświadczeniem!
  • Humanizm – postawa umieszczająca w centrum wartości człowieka i jego prawo do szczęścia, własnych poglądów i wolności.
  • Klasycyzm oznacza nurt nawiązujący do wzorców ustalonych jeszcze przez twórców antyku, bo oni są autorytetami dla wyznawców klasycyzmu.
    • Epoka klasyczna – V wiek p.n.e. Ateny, czasy Peryklesa. To wówczas kanony piękna, harmonii, symetrii, ładu uznano za wartości wzorcowe. Wówczas tworzy Fidiasz – mistrz rzeźby, następuje rozwój tragedii greckiej, żyją wielcy filozofowie: Sokrates i Platon.
    • Klasycyzm – nurt wciąż powracający w dziejach Europy i hołdujący ustalonym w antyku wzorcom piękna, wartościom, definicjom gatunków literackich.
    • Klasyczne są dzieła poetów tworzących w myśl antycznych zasad budowy utworu i postrzegania człowieka – np. poezja Jana Kochanowskiego, klasyków współczesnych jak Czesław Miłosz. Dominuje w niektórych epokach: klasyczny będzie zatem renesans i oświecenie, a w baroku, jak się okazuje, też znajdziemy ostoje klasycyzmu – we Francji.
    • Klasyczny – jako wzorzec. Klasyka filmu i literatury to kanon dzieł uważanych za doskonałe, mogące być wzorem dla innych. Klasyczny typ urody – ogólnie uznane normy piękna, klasyczny przykład: typowy, wzorcowy.
  • Neoklasyczny – to z kolei termin z zakresu architektury: nawiązujący do klasycyzmu, późniejszy, utrzymany w klasycznym stylu.
  • Krytycyzm – postawa ludzi oświeceniowych, sprawdzająca i podająca w wątpliwość wszelkie uznane teorie, prawdy i instytucje.
  • Libertyn – wcześniej: ktoś, kto głosi wolność jednostki. W oświeceniu: człowiek wiodący rozpustny tryb życia, nieuznający zasad moralnych ani religii, uznający za to nocne uczty, rozwiązłość, rozrywki, skandale itp.
    Libertynizm początkowo znaczył „dążenie do wolności”. W trakcie epoki nabrał negatywnego zabarwienia postawy ludzi bez moralności, rozpustnych, ucztujących i wyszydzających świętości.
  • Materializm – pogląd z gatunku ateistycznych: Boga nie ma, jest materia – jako jedyna rzeczywista substancja.
  • Racjonalizm od łac. ratio – rozum. Postawa oparta na zaufaniu ludzkiemu rozumowi. To rozum powinien kierować człowiekiem we wszystkich jego poczynaniach, wnioskach, badaniach świata i budowaniu wiedzy. Fundamentalny pogląd oświecenia. Wywodzi się od XVII-wiecznego jeszcze Kartezjusza i jego słynnej maksymy „Cogito ergo sum” – „Myślę, więc jestem”.
  • Rokoko – trzeci (obok klasycyzmu i sentymentalizmu) nurt w literaturze oświecenia. Promuje piękno, lekkość, zabawę, miłość jako flirt i grę zmysłów.
  • Sensualizm zaufanie wobec zmysłów ludzkich jako najlepszej metody poznawania i badania świata: za pomocą smaku, węchu, dotyku itp.
  • Sentymentalizm – drugi z głównych nurtów oświeceniowych. Twórcy tego nurtu nakazują literaturze pisać o uczuciach i dobrach płynących z natury, człowieka postrzegają jako wrażliwą jednostkę. Zalecają ucieczkę od cywilizacji.
  • Tabula rasa „czysta tablica”. Termin wprowadzony przez Johna Locke’a, filozofa głoszącego, iż rodzimy się jako „czyste tablice”, a dopiero doświadczenie i dorastanie je zapisuje, np. cechami osobowości.
  • Wolterianizm ogół tendencji filozoficznych i politycznych głoszonych przez Woltera, a propagowanych przez jego zwolenników. Istotą tej koncepcji jest wolnomyślicielstwo, krytycyzm i wiara w ludzki rozum, tolerancja, prawo do posiadania i głoszenia swoich poglądów przy szacunku dla postaw innych ludzi, równość ludzi wobec prawa.
    Wolterianizm to także styl charakterystyczny dla Woltera – błyskotliwy, elegancki, dowcipny.

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Oświecenie – życiorys kultury

Oświecenie – osobowości epoki

Pojęciownik epok: oświecenie

Oświecenie w skrócie TABELA

Najważniejsze idee filozoficzne oświecenia

https://aleklasa.pl/liceum/c155-powtorka-z-epok-literackich/c162-oswiecenie/oswiecenie-w-polsce-datownik

Oświecenie – charakterystyka epoki