TEST ze słowotwórstwa

1. Połącz pojęcie z definicją.

a) rdzeń
b) wyraz podzielny słowotwórczo
c) formant
d) podstawa słowotwórcza

A. – element, za pomocą którego został utworzony wyraz pochodny i którym różni się on od wyrazu podstawowego
B. – wyraz, który ma znaczenie słowotwórcze i który możemy odnieść do innych wyrazów
C. – część wyrazu pochodnego, która jest wspólna dla wyrazu podstawowego i pochodnego
D. – niepodzielna słowotwórczo, wspólna część wszystkich wyrazów wchodzących w skład rodziny słowotwórczej

Odp. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………


2. W wyrazie podstawowym laser wyróżnij temat i końcówkę.

Odp. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………


3. W wyrazie pochodnym poczekalnia wyróżnij podstawę słowotwórczą i formant.


podstawa słowotwórcza …………………………………………………….. formant ………………………………………………………….


4. Do podanych wyrazów pochodnych dopisz wyrazy podstawowe.


ciotka – …………………………………………………………………………………………
koteczek – …………………………………………………………………………………….
mądrość – ……………………………………………………………………………………..
nochal – ………………………………………………………………………………………..


5. Do podanych wyrazów podstawowych dopisz wyrazy pochodne.


oko – …………………………………………………………………………………………..
lampa – ……………………………………………………………………………………….
lew – ……………………………………………………………………………………………
zjeżdżać – …………………………………………………………………………………….


6. Przyporządkuj wyrazy z ramki do właściwych kategorii rzeczowników odczasownikowych.


a) nazwy narzędzi – ………………………………………………………………………………………………………………
b) nazwy wykonawców czynności – ………………………………………………………………………………………….
c) nazwy miejsc, w których wykonuje się czynność – …………………………………………………………………..

rozdzielnia, dyktafon, pracownia, sprzedawca, pływak, zmywarka, powiększalnik, wysypisko, donosiciel


7. Podkreśl rdzenie w rodzinie wyrazów. Wypisz oboczności.

chmura, chmurka, chmureczka, chmurny, zachmurzyć, zachmurzenie


8. Posiłkując się podanymi formantami, utwórz dowolne wyrazy pochodne z grupy rzeczowników i czasowników.

rzeczowniki                                                           czasowniki
………………………………………………………………… -acz   z- ……………………………………………………………………..
………………………………………………………………… -ca    pod- ………………………………………………………………….
………………………………………………………………… -ka    w- ……………………………………………………………………..
………………………………………………………………… -erz    prze- …………………………………………………………………


9. Utwórz zgrubienie od wyrazu uszy oraz zdrobnienie od wyrazu lektura.

uszy – …………………………………………………………………………………………………….
lektura – …………………………………………………………………………………………………


10. Od podanych rzeczowników utwórz nazwy mieszkańców miast, regionów, krajów.

Kaszuby, Afryka, Łódź, Francja, Białystok, Ameryka, Szkocja, Warszawa, Śląsk, Pomorze


11. Podaj znaczenia słowotwórcze nazw wykonawców zawodów.

cymbalista – „to ten, kto”……………………………………………………………………………..
ciastkarz – ………………………………………………………………………………………………..
stoczniowiec – …………………………………………………………………………………………..
zegarmistrz – …………………………………………………………………………………………….


12. Narysuj wykres rodziny wyrazów. Zaznacz rdzenie. Podkreśl podstawy słowotwórcze.


kot, kotek, kotka, koteczka, koteczek, kocur, koci, kociak, kociaczek

 

13. Podaj znaczenia słowotwórcze wszystkich wyrazów pochodnych z polecenia 12.

Odp.
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….


14. Podaj 5 rzeczowników będących nazwami wykonawców zawodów.

……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….


15. Zestaw formanty (1–4) z nazwami (A–D). Obok każdej zestawionej pary podaj jeden przykład rzeczownika należącego do danej kategorii.

Nazwy:                                                                  Formanty:
(A) wykonawców czynności   ……………..       1. -anie, -enie, -cie
(B) czynności    ……………………………….         2. -ak, -anin
(C) mieszkańców   …………………………..         3. -stwo, -ctwo
(D) gałęzi przemysłu   ………………………       4. -arz, -acz


16. Podziel wyrazy na złożenia, zrosty, zestawienia.

Wielkanoc, samowolny, dobranoc, Biała Podlaska, ostrosłup, Białystok, koń mechaniczny, żywopłot, Stary Sącz, listonosz, półkula

złożenia ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
zrosty …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
zestawienia …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..


17. Co oznaczają podane skrótowce? Zapisz pełne nazwy.

WOPR – …………………………………………………………………………………………………………………………
SGH – ……………………………………………………………………………………………………………………………
NIP – ………………………………………………………………………………………………………………………………
OBOP – …………………………………………………………………………………………………………………………..
PESEL – ………………………………………………………………………………………………………………………….
NIK – ………………………………………………………………………………………………………………………………
BOR – ……………………………………………………………………………………………………………………………
PWN – …………………………………………………………………………………………………………………………….


18. Zapisz, jak należy wymawiać podane niżej skrótowce. Podziel je na literowce, głoskowce,
sylabowce, skrótowce mieszane.

NIK – ……………………………………………………………………………………………………………………………….
Pagart – …………………………………………………………………………………………………………………………..
Polfilm – …………………………………………………………………………………………………………………………..
SPATiF – ………………………………………………………………………………………………………………………….
ONZ – ………………………………………………………………………………………………………………………………
ZUS – ……………………………………………………………………………………………………………………………….
PAH – ……………………………………………………………………………………………………………………………….
OIOM – ……………………………………………………………………………………………………………………………..


19. Zastąp podkreślone wyrazy skrótami. Pamiętaj o zasadach interpunkcji.


– W szkole odbyło się spotkanie z generałem Wacławem Małeckim.  …………………………………………….
– Chodzę do Gimnazjum numer 2 w Pułtusku.  …………………………………………….
– Moja wychowawczyni to magister Katarzyna Popławska.  …………………………………………….
– Studenci uwielbiają wykłady profesora Nowackiego, a doktor Musiałek nie cieszy się ich uznaniem.  …………………………………………….
– Przyjdź do mnie około godziny 19.00.  …………………………………………….
– Podobał mi się film pod tytułem „Podwójne życie Weroniki”.  …………………………………………….
– W tym gabinecie przyjmuje docent doktor habilitowany Sławomir Wieczorek.  …………………………………………….


20. Wyjaśnij, co oznaczają następujące skróty, które znajdują się w słownikach.

a. – …………………………………………………………………………………………………………………………………
por. – ………………………………………………………………………………………………………………………………
zob. – ………………………………………………………………………………………………………………………………
p. – ………………………………………………………………………………………………………………………………….


21. Od podanych wyrazów utwórz wskazane części mowy:

a) czytać – rzeczownik – …………………………………………… rzeczownik – ……………………………………..
b) grzeczny – przymiotnik – ………………………………………. przysłówek – ……………………………………..
c) mądry – rzeczownik – …………………………………………… przysłówek – ……………………………………..
d) pływać – rzeczownik – ………………………………………….. rzeczownik – ……………………………………..

22. Wskaż wyrazy podstawowe dla wyrazów pochodnych:

rybak – ………………………………………………………………………….
bielutki – ………………………………………………………………………..
śnieżynka – …………………………………………………………………….
płotek –  …………………………………………………………………………
nauczycielka –  ……………………………………………………………….
licznik –  …………………………………………………………………………
stolarz – …………………………………………………………………………
podskórny – ……………………………………………………………………
wyścigówka – ………………………………………………………………….
poetycki – ……………………………………………………………………….


23. Od podanych wyrażeń przyimkowych utwórz pochodne przymiotniki:

pod ziemią – ……………………………………………………………………
przy brzegu – ………………………………………………………………….
przed szkołą – …………………………………………………………………
pod Warszawą – ………………………………………………………………
nad morzem –  …………………………………………………………………
na rogu – ………………………………………………………………………..


24. Za pomocą różnych przedrostków utwórz po trzy czasowniki pochodne od następujących czasowników:


a) pisać –  ………………………………………  ………………………………….  ………………………………….
b) gotować –  ………………………………….  ………………………………….  ………………………………….
c) prosić – ………………………………………  ………………………………….  ………………………………….
d) kłócić –  ……………………………………..  ………………………………….  ………………………………….
e) wołać –  ……………………………………..  ………………………………….  ………………………………….
f) uczyć –  ………………………………………  …………………………………  ………………………………….
g) spać –   ………………………………………  ………………………………….  ………………………………….


26. Dopisz pasujący wyraz. Nazwij kategorię słowotwórczą.


a) gotowanie, pranie, mycie ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
b) piekarnia, czytelnia, jadalnia ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
c) pracowitość, mądrość, głupota …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

27. Podziel wyrazy złożone:

wiercipięta, wieczne pióro, Zielona Góra, Białystok, samolot, grzybobranie, karygodny, prostokąt, rzezimieszek, Boże Narodzenie, Unia Europejska, rurociąg

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

28. Utwórz rodzinę wyrazów od wyrazu ręka. Zaznacz rdzeń i oboczności.

29. Dopisz wyrazy podstawowe. W wyrazach pochodnych podkreśl podstawy słowotwórcze i zaznacz głoski oboczne (jeśli takie występują).

a) …………………………………………………..  – ruszać – …………………………………………………….
b) ……………………………………………………  – leśny – ………………………………………………………
c) …………………………………………………….  – śnić – ………………………………………………………..
d) ……………………………………………………..  – braciszek – ………………………………………………..
e) ……………………………………………………..  – dróżka – …………………………………………………….
f) ……………………………………………………… – potężny – …………………………………………………..
g) ………………………………………………………  – roczny – …………………………………………………….
h) ……………………………………………………… – mosiądz – ………………………………………………….

30. Dopisz po trzy wyrazy pokrewne. Podkreśl w nich rdzenie.

a) góra –  ……………………………………,     …………………………………..,     ……………………………….
b) dom –  …………………………………….,     …………………………………..,     ……………………………….
c) wóz –  ……………………………………..,     …………………………………..,     ……………………………….
d) książka – …………………………………,     …………………………………..,     ……………………………….
e) pies –  …………………………………….,     …………………………………..,     ……………………………….

31. Podane wyrazy uporządkuj w kolejności od podstawowego do pochodnego.

A. nauczyciel, nauczać, uczyć, nauczycielka – ………………………………………………………………….
B. uwierzyć, wiara, wierzyć – …………………………………………………………………………………………..
C. zakopać, kopać, zakopany – ………………………………………………………………………………………

32. Od podanych wyrazów utwórz nazwy wykonawców zawodów:

a) stocznia –  ……………………………………………………………………………………………………………….
b) kiosk –  ……………………………………………………………………………………………………………………
c) urząd – …………………………………………………………………………………………………………………….
d) kuchnia – …………………………………………………………………………………………………………………
e) sklep – …………………………………………………………………………………………………………………….
f) apteka – ……………………………………………………………………………………………………………………
g) piekarnia – ………………………………………………………………………………………………………………..

33. Utwórz po dwa wyrazy pochodne, raz dodając przedrostek, raz przyrostek:

a) pływać –  …………………………………………. ……………………………………………………………………..
b) spać –  …………………………………………. …………………………………………………………………………
c) most –  …………………………………………. ………………………………………………………………………….

34. Podane wyrazy podziel na pochodne i podstawowe:

mama, gospodyni, domownik, wierszokleta, pies, dom, gospodarz, nauczać, podręcznik, pilność, wysypisko, kwiatek, podskoczyć, słowo

a) wyrazy podstawowe: ……………………………………………………………………………………………………
b) wyrazy pochodne: …………………………………………………………………………………………………………

35. Do podanych wyrazów dopisz zdrobnienia:
głowa –  ………………………. dom – ………………………….  słowo – ……………………………………
but – ……………………………. pies – ………………………….  kran – ……………………………………..


Odpowiedzi

1. a) D., b) B., c) A., d) C.;
2. laser (temat) – Ø (końcówka); – Wyraz laser to rzeczownik zakończony na spółgłoskę, a więc cały wyraz jest tematem;
3. podstawa słowotwórcza  poczek -alnia  formant (przyrostek);
4. ciotka – ciocia, koteczek – kotek, mądrość – mądry, nochal – nos;
5.  oko – oczko, lampa – lampka, lew – lwica, zjeżdżać – zjeżdżalnia;
6. a) dyktafon, zmywarka, powiększalnik, b) sprzedawca, pływak, donosiciel, c) rozdzielnia, pracownia, wysypisko;
7. chmura, chmurka, chmureczka, chmurny, zachmurzyć, zachmurzenie (r : rz);
8. rzeczowniki: pal -acz, rad -ca, rącz -ka, tanc -erz; czasowniki: z -jechać, pod -nieść, w -paść, prze -mówić;
9. uszy – usz -yska,  lektura – lektur -ka;
10. Kaszuby – Kaszub, Afryka – Afrykańczyk, Łódź – łodzianin, Francja – Francuz, Białystok – białostoczanin, Ameryka – Amerykanin, Szkocja – Szkot, Warszawa – warszawiak, Śląsk – Ślązak, Pomorze
– Pomorzanin;
11. cymbalista – „ten, kto gra na cymbałach”, ciastkarz – „ten, kto piecze ciastka”, stoczniowiec – „pracownik stoczni”, zegarmistrz – „ten, kto naprawia zegarki”
12. kot
kotek   kotka   kocur   koci  kociak
koteczek   koteczka  kocurzysko      kociaczek
13. kotek – „mały/miły kot” , koteczek – „mały/miły kotek”, kotka – „samica kota”, koteczka
– „mała/miła kotka”, kocur – „duży/zły kot”, koci – „należący do kota”/ „związany z kotem”, kociak – „dziecko kota”, kociaczek – „mały/miły kociak”;
14. basista – „ten, kto gra na basie”; muzyk – „ten, kto się zajmuje muzyką”; fizyk – „ten, kto się zajmuje fizyką”; pszczelarz
– „ten, kto się zajmuje pszczołami”; garncarz – „ten, kto wyrabia garnki”;
15. A – 4 , palacz, B – 1, mycie, C – 2, Rosjanin, D – 3, ślusarstwo;
16. złożenia – samowolny, ostrosłup, żywopłot, listonosz; zrosty – Wielkanoc, dobranoc, Białystok, półkula; zestawienia – Biała Podlaska, koń mechaniczny, Stary Sącz;
17. WOPR – Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe; SGH – Szkoła Główna Handlowa; NIP – Numer Identyfikacji Podatkowej; OBOP – Ośrodek Badania Opinii Publicznej; PESEL – Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności; NIK – Najwyższa Izba Kontroli; BOR – Biuro Ochrony Rządu; PWN – Polskie Wydawnictwo Naukowe;
18. NIK – czyt. Nik, głoskowiec; Pagart – czyt. Pagart, skrótowiec mieszany, Polfilm – czyt. Polfilm, sylabowiec; SPATiF – czyt. Spatif, głoskowiec; ONZ – czyt. Oenzet,
literowiec; ZUS – czyt. Zus, głoskowiec; PAH – czyt. Pah, głoskowiec; OIOM – czyt. Ojom, głoskowiec;
19. generałem – gen., numer – nr, magister – mgr, profesora – prof., doktor – dr, około godziny – ok. godz., pod tytułem – pt., docent doktor habilitowany – doc. dr hab.;
20. a. – analogicznie, por. – porównaj, zob. – zobacz, p. – patrz;
21. a) czytanie, czytelnia, b) grzeczny, grzecznie, c) mądrość, mądrze, d) pływanie, pływak;
22. ryba, biały, śnieżyna, płot, nauczyciel, liczyć, stół, pod skórą, wyścig, poetyka;
23. podziemny, przybrzeżny, przedszkolny, podwarszawski, nadmorski, narożny;
24. a) napisać, zapisać, podpisać, b) zagotować, przegotować, nagotować, c) zaprosić, przeprosić, poprosić, d) zakłócić, pokłócić, zkłócić, e) zawołać, powołać, odwołać, f) nauczyć, oduczyć, przeuczyć, g) zaspać, odespać, przespać;
26. a) sprzątanie – kategoria nazw czynności, b) ciastkarnia – kategoria miejsc wykonywania czynności, c) skrupulatność – kategoria cech ludzkich
27. A. wiercipięta, samolot, grzybobranie, prostokąt, rzezimieszek, rurociąg, B. Białystok, karygodny, C. Unia Europejska, Boże Narodzenie, Zielona Góra, wieczne pióro;
28. rączka, rękaw, ręcznik, ręczny, wręczać, podręczny, rękawiczka, zaręczyny oboczność (ę : ą);
30. a) góral, górny, podgórski, b) domowy, domek, domownik, c) wóz, wozić, podwozić, d) książkowy, księgarnia, księgarz, e) pies, psiak, psiarnia;
31. A. uczyć, nauczać, nauczyciel, nauczycielka,  B. wierzyć, wiara, uwierzyć, C. kopać, zakopać, zakopany;
32. a) stoczniowiec, b) kioskarz, c) urzędnik, d) kucharz, e) sklepikarz, f) aptekarz, g) piekarz;
33. a) pływać – przepłynąć, pływanie, b) spać, zaspać, spanie, c) most – pomost, mostek;
34. a): mama, pies, dom, słowo, pilność; b) gospodyni, domownik, wierszokleta, gospodarz, nauczać, podręcznik, wysypisko, kwiatek, podskoczyć;
35. głowa – główka, dom – domek, słowo – słówko, but – bucik, pies – piesek, kran – kranik;

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Słowotwórstwo TEST 2

Słowotwórstwo. Podstawowe informacje.

Pytanie ze słowotwórstwa

Słowotwórstwo

Słowotwórstwo – pytania i odpowiedzi cz. 1

Słowotwórstwo – pytania i odpowiedzi cz. 2

Pojęcia ze słowotwórstwa

Jak powstają słowa?