Modernizm to epoka niezwykle istotna dla kształtu całej dwudziestowiecznej kultury. W Europie jej początek to lata sześćdziesiąte XIX w. – w 1857 r. we Francji ukazują się Kwiaty zła Baudelaire’a, uważane za najwcześniejszy utwór literatury modernistycznej, a końcem epoki ogłoszono początek wieku XX, ewentualnie wybuch I wojny światowej.

  • Modernizm jako wielki ruch artystyczny trwa jeszcze długo. Niemal cała literatura dwudziestolecia międzywojennego to seria kolejnych dokonań. Modernizm to literacka realizacja postulatu nowości i odkrywczości, wynikająca ze świadomości, że to, co już w sztuce było, jest przeszłością i przeżytkiem.
  • Zadaniem twórcy modernistycznego jest tworzenie nowych form wyrazu, nowych stylów, poetyk i technik twórczych. Dlatego powstają nowe prądy artystyczne – początek wieku XX określany jest czasem jako epoka „-izmów”. Każdy wielki twórca pierwszej połowy XX w. sam wypracowuje swoją technikę wyrazu, nie podporządkowując się żadnym ogólnie przyjętym normom i formom. A to dlatego, że takich powszechnych form i norm już nie ma. Ich miejsce zajęła jedyna i wszechpotężna wówczas norma – nakazująca zrywać z normami!

Społeczną i kulturową atmosferę przełomu wieków świetnie opisują dwa francuskie terminy: belle époque [wymawiaj: bel epok] i fin de siècle [wymawiaj: fę de sjekl] – podkreślając dwoistość owych czasów: piękna epoka i koniec wieku. Rozkwit i schyłek.

  • Świetna sytuacja ówczesnej światowej gospodarki sprzyja wzrostowi dobrobytu społecznego, coraz bardziej dostępna staje się edukacja. Rozwija się sztuka użytkowa – funkcjonalne i piękne stają się najzwyklejsze przedmioty.
  • Pojawiają się nowe wynalazki – wcześniejsze zaczynają być teraz powszechnie używane. W roku 1910 mieszkania w większych miastach zostają oświetlone elektrycznie. Ich mieszkańcy posługują się telefonem, na ulicach pojawiają się samochody, a list wysłany w obrębie jednego miasta najzwyklejszą pocztą dochodzi do adresata w kilka godzin.
  • Równocześnie, ze względu na narastanie napięcia w stosunkach międzynarodowych, mocarstwa zbroją się jak szalone i tworzą dwa sojusznicze bloki wrogo do siebie nastawione. Do pierwszego z nich należą Austro-Węgry, Niemcy i Włochy, do drugiego – Francja, Wielka Brytania i Rosja. Do głosu dochodzą anarchizm i komunizm. Nad Europą wisi widmo rewolucji, które w swej najpełniejszej postaci ukaże się w Rosji w roku 1917.
  • Całą niemal sferę idei i sztuki przenika świadomość kryzysu kulturowego. Pojawiają się głosy o ostatecznym przesyceniu i upadku cywilizacji europejskiej, coraz silniejsze staje się przekonanie o wyczerpaniu się możliwości duchowego rozwoju ludzkości. I rzeczywiście, dziewiętnastowieczne wzorce sztuki ulegają wyczerpaniu – coraz wyraźniejsza jest potrzeba czegoś zupełnie nowego…

 

Jak to się stało?

Druga połowa wieku XIX to:

  • wzrost liczebności ludzi,
  • ogromny postęp techniczny (kolej, parostatki, telefon, elektryczność),
  • rozwój kapitalizmu – przemysłu i miast.

W tej sytuacji młode pokolenie poczuło zagroże­nie indywidualności jednostki ludzkiej. Bo: ludzie pracują masowo w wielkich fabrykach, w identycz­nych „fabrycznych” ubraniach, korzystają z taniej, masowej informacji, w dodatku osiągnięcia naukowe udowadniają zwykłość, a nie cudowność człowieka! Zatopienie wśród tłumu przynosi poczucie niepewności i przeciętności. Przy tym zbliża się ko­niec stulecia, a to zawsze oznacza lęki, przepowied­nie, obawy…

I w tej atmosferze rodzi się właśnie dekaden­tyzm. Dekadentyzm to prąd duchowy końca wieku XIX, który ogarnął rzesze młodych ludzi. Ozna­czał pesymistyczną, indywidualistyczną postawę czło­wieka, poczucie bierności, słabości, buntu przeciw mieszczaństwu. Nazwa wzięła się z cytatu Paula Ver­laine’a: „Jam Cesarstwo u schyłku wielkiego kona­nia” (franc. decadence – schyłek).

Zobacz:

Modernizm – życiorys kultury

Omów charakter, styl i założenia epoki modernizmu w Europie.

Test z wiedzy o modernizmie cz. 1 z komentarzem

Test z wiedzy o modernizmie cz. 2 z komentarzem

Kierunki artystyczne i metody twórcze modernizmu

Najważniejsi myśliciele modernizmu i ich poglądy

MODERNIZM – TABELA

Wymień twórców modernizmu europejskiego

Podaj inne nazwy modernizmu