Przedwiośnie jest powieścią wielowątkową. W zależności od tego, który jest Ci najbliższy, możesz potraktować je jako literaturę przedmiotu przy opracowywaniu następujących tematów:

  • Obrazy rewolucji w literaturze.
  • Młodość – czas beztroskiego pożegnania z dzieciństwem, czas krystalizowania osobowości.
  • Postać matki w literaturze.
  • Ojczyzna – arkadia czy obowiązek?
  • Literackie utopie i antyutopie.
  • Różne oblicza miłości.
  • Polska i Polacy.
  • Historia.
  • Trudne wybory życiowe.
  • Tułaczka.

 

Rewolucja

Przykład tematu prezentacji
Odwołując się do wybranych przykładów literackich, przedstaw i porównaj ze so‑bą różne obrazy rewolucji w literaturze XIX i XX wieku.

Podpowiadamy
Temat konkretny, z doborem materiału rzeczowego też nie powinno być problemu. Wybierz trzy, cztery teksty spośród następujących propozycji:

  • Nie-Boska komedia Zygmunta Krasińskiego
  • Uspokojenie Juliusza Słowackiego
  • Szewcy Witkacego
  • Folwark zwierzęcy George’a Orwella
  • Tango Sławomira Mrożka
  • Komu bije dzwon? Ernesta Hemingwaya
  • Doktor Żywago Borysa Pasternaka
  • Cichy Don Michaiła Szołochowa

Możesz wybrać różne koncepcje prezentacji tematu, na przykład:

  • Zastosować kryterium historyczne i tym samym porównać ze sobą obrazy różnych przewrotów społecznych: rewolucję francuską, rewolucję październikową, rewolucję hiszpańską itp.
  • Zestawić ze sobą obrazy konkretnych rewolucji z ujęciami abstrakcyjnymi, jakie znajdziesz choćby u Orwella, Witkacego czy Mrożka.
  • Uwzględniając kryterium tematyczne, ukazać obraz jednej, konkretnej rewolucji, na przykład paź­dzier­ni­ko­wej, w różnych tekstach literackich, zwracając uwagę na sposób ujęcia tematu, ocenę re­wo­lu­cji przez autorów powieści.

W każdej z wymienionych propozycji możesz z powodzeniem wykorzystać Przedwiośnie. Nie za­po­mnij zaznaczyć, że obrazowi zarzucano stereotypowość, tendencyjność i brak dokładniejszej analizy procesów historycznych. Żeromski znał realia ówczesnej Rosji jedynie z opowiadań, sam nigdy nie był w Baku. Na obraz rewolucji – być może uproszczony – składają się głównie chaos, korupcja, zatracenie zasad moralnych i przede wszystkim rzeź tysięcy niewinnych ludzi.

Prezentując wizję przewrotu społecznego w Przedwiośniu, nie zapomnij zaznaczyć, że oprócz de­struk­cyj­no­ści rewolucji bakińskiej stara się Żeromski pokazać także jej przyczyny i swoją obawę przed możliwością przeniesienia tych idei na ziemie polskie. Podkreśla nędzę chłopów i biedoty miej­skiej, pokazuje robotnicze strajki. Powodem rewolucji jest desperacja najuboższych, o których w od­ro­dzo­nej ojczyźnie niewiele się myśli.

Nie zapomnij o końcowej scenie Przedwiośnia pokazującej bohatera przyłączającego się do robotniczej demonstracji. Scena ta jest ostrzeżeniem – jeśli nie zmieni się sytuacja w Polsce, realna jest groźba rewolucji. Jest ona czymś obcym, „wiatrem od wschodu”, siłą niszczącą. Cezary nie może jej całkowicie poprzeć („parł oddzielnie”), ale jednocześnie widzi niezbędność zmian.

 

Polska i Polacy

Przykład tematu prezentacji
Sąd nad polskim społeczeństwem w literaturze XIX i XX wieku. Przedstaw temat, odwołując się do wybranych przykładów literackich.

Podpowiadamy
Wybór utworów do tej prezentacji jest ogromny. Możesz wykorzystać najbardziej znane i jed­no­cze­śnie najważniejsze polskie utwory:

  • Dziady cz. III Adama Mickiewicza
  • Kordiana i Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego
  • Lalkę Bolesława Prusa
  • Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej
  • Wesele Stanisława Wyspiańskiego
  • Tango Sławomira Mrożka
  • Ludzi bezdomnych i Przedwiośnie Stefana Żeromskiego
  • Granicę Zofii Nałkowskiej

Warianty realizacji tematu mogą być następujące:

  • Porównanie ze sobą opinii na temat polskiego społeczeństwa z różnych przestrzeni historycznych: epoki romantycznej, pozytywistycznej, modernistycznej itd. i wyciągnięcie ostatecznej konkluzji, czy coś się w spojrzeniu na Polaków zmieniło i czy Polacy zmienili się pod jakimś względem.
  • Zestawienie kilku tekstów prezentujących polskie społeczeństwo w jednym, mniej więcej tym sa­mym czasie, na przykład tylko w drugiej połowie XIX wieku lub w okresie międzywojennym. W tym przypadku należałoby prześledzić, czy ocena Polaków w opinii różnych pisarzy tej samej epoki jest podobna, czy czymś się różni.
  • Zastosowanie kryterium gatunkowego: a więc wybór na przykład tylko tekstów dramaturgicznych lub prozatorskich. Ten wariant ‑tematu będzie wymagał od Ciebie odpowiedzi na pytanie, w jakiej mierze zastosowane środki wyrazu typowe na przykład dla dramatu lub powieści wpływają na ogólny odbiór obrazu społeczeństwa, w jakim stopniu pomagają autorowi wzmocnić wyrazistość sądu o pre­zen­to­wa­nym społeczeństwie.

Przedwiośnie to świetna pozycja do wykorzystania w tym temacie. Zauważ, że poprzez ukształ­to­wa­nie losów głównego bohatera pisarz pozwala czytelnikowi poznać polskie społeczeństwo po 1918 roku. Oglądamy je oczami Cezarego Baryki, a jest to spojrzenie o tyle szczególne, że bohater to czło­wiek „spoza układu”, przybysz, który także poznaje Polaków i Polskę.

Zwróć uwagę na obraz społeczeństwa w Przedwiośniu został „przyczerniony”, a służy to wy­eks­po­no­wa­niu niesprawiedliwości, zachęceniu do zmian.

„Jedni mają jadła tyle, że z niego urządzili kult, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu!”

Autor zaznacza, że odrodzona Polska jest krajem głębokich podziałów i przywołuje szereg dra­stycz­nych ujęć, aby swój sąd uzasadnić: komornicy w Chłodku myślą tylko o przetrwaniu przednówka, ich dzieci są dziesiątkowane przez choroby, starców wyrzuca się na mróz, „aby szybciej doszli”. Jed­no­cze­śnie wielu spośród mieszkańców Chłodka walczyło wcześniej o wolność ojczyzny, która teraz w ogóle o nich nie dba. Chłopi pracują ciężko i żyją w nędzy, dziwi Cezarego ich bierność (choć w rze­czy­wi­sto­ści wieś była już czynna politycznie). Naturalistyczne są w powieści opisy nędzy żydow­skiej dzielnicy w Warszawie czy przygranicznego miasteczka.

Z takimi obrazami kontrastuje opis życia ziemiaństwa w Nawłoci. Mieszkańcy dworu spędzają czas na posiłkach i rozrywkach: przejażdżkach konnych, spacerach, polowaniach, balach. Mimo nie­za­prze­czal­ne­go uroku ziemiańskiego bytowania autor wskazuje również na jego pustkę, jałowość, brak ja­kich­kol­wiek wyższych wartości. Sposób pokazywania życia sfer arystokratycznych przywołuje obrazy z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, a zestawienie to nakazuje zauważyć utratę znaczenia przez klasę ziemiańską. Rola burżuazji jako czynnika postępu i kultury jest już skończona. Jest to rola rozkładowa, destrukcyjna. Sąd Żeromskiego to jeden z najbardziej krytycznych głosów na temat po­sta­wy Polaków w odrodzonym kraju.

 

Zobacz:

Przedwiośnie – Stefan Żeromski

Czy Przedwiośnie można nazwać powieścią-dyskusją ideową?

O czym jest Przedwiośnie Stefana Żeromskiego?

Przedwiośnie jako powieść społeczna i powieść o dojrzewaniu.

Przedstaw Przedwiośnie Stefana Żeromskiego jako powieść otwartych pytań

Przedstaw Przedwiośnie Stefana Żeromskiego jako powieść polityczną i społeczną.

Przedstaw Przedwiośnie Stefana Żeromskiego jako powieść otwartych pytań

Przedwiośnie Żeromskiego na maturze

Wyjaśnij symbolikę tytułu powieści Przedwiośnie

Przedwiośnie Stefana Żeromskiego

Przedwiośnie Żeromskiego na maturze

Zinterpretuj fragment powieści Stefana Żeromskiego Przedwiośnie opisujący taniec, ­zwracając szczególną uwagę na emocje i uczucia bohaterów, które on wyraża.