Rodzaje i budowa satyr

Satyra jest to utwór literacki, który ośmiesza lub piętnuje wady ludzi, obyczaje, charaktery, postawy światopoglądowe i orientacje polityczne, sposoby zachowań i mówienia itp. Satyra nie musi ukazywać sposobu napraw, podawać „lekarstwa” – jest ona po to, by negować, ośmieszać i pouczać.

Zwykło się mówić, że satyra przedstawia rzeczywistość w krzywym zwierciadle, zdeformowaną przez komiczne wyolbrzymienie lub pomniejszenie. W szerokim zakresie wykorzystuje chwyty karykatury i groteski. Za kolebkę satyry uznaje się literaturę rzymską.

W rozumieniu późniejszym pojęcie satyry utraciło sens gatunkowy, obejmując utwory reprezentujące różne rodzaje i gatunki literackie.

Wśród satyr wyróżniamy:

  • satyry społeczno-obyczajowe (Rabelais, Rej, Kochanowski, Potocki, Krasicki),
  • satyry polityczne – np. przeciw osobom znanym, publicznym (Wolter, Niemcewicz);
  • satyry osobiste – skierowane przeciw osobom znanym z działalności politycznej (Defoe, Swift, Zabłocki),
  • satyry literackie – przeciw szablonom i konwencjom literackim, np. Don Kichot Cervantesa jako satyra literacka na romans rycerski.

 

Można podzielić satyry ze względu na sposób przedstawienia treści:

  • monolog – bezpośrednia wypowiedź, np. Świat zepsuty;
  • monolog skierowany do kogoś, wzięty w cudzysłów (autor jest zdystansowany wobec wypowiedzi), np. Do króla;
  • satyra dialogowa, np. Pijaństwo.

Zapamiętaj!

  • Satyra to krótki, wierszowany utwór literacki wyrażający krytyczny stosunek autora do otaczającej go rzeczywistości.
  • Przedstawiony w satyrach świat jest zdeformowany, a piętnowane zjawiska – wyolbrzymione.
  • Gatunek sięga starożytności, satyry pisywał między innymi Horacy.
  • Specyficzne cechy satyry oświeceniowej: nie atakowała konkretnych osób, lecz piętnowała wady typowe dla całego społeczeństwa.

 

Zobacz:

Ignacy Krasicki – Satyry

Satyry Krasickiego na maturze

Jakie postacie kreuje i przedstawia Ignacy Krasicki w Satyrach?

Jakie wady narodowe krytykuje Ignacy Krasicki w Satyrach?

Omów satyrę Do króla. Jakiego zabiegu użył tu poeta?

Satyry Ignacego Krasickiego – trafna obserwacja rzeczywistości czy krytyka polskiego społeczeństwa?