Określenie dat granicznych realizmu jest dosyć kłopotliwe. W Europie mówimy o

  • prądzie literackim – o nazwie realizm
  • filozoficzno-społecznym – o nazwie pozytywizm.

W Polsce – o prądzie literackim i filozoficznym – nazywanym pozytywizmem. W dodatku – rozwój prądu w Polsce przypada znacznie później niż w Europie.

Ogólnie przyjmuje się, że z pozytywizmem filozoficznym w Europie mamy do czynienia od połowy od lat 50. do 80. XIX wieku. Wtedy to nastąpiło nasilenie nowych tendencji filozoficznych, a od 1850 realizm stał się hasłem programowym i ideą twórczą młodych pisarzy (Flauberta i innych).

Nazwa pozytywizm pochodzi od tytułu dzieła jednego z głównych filozofów epoki, czyli od Wykładów filozofii pozytywnej Augusta Comte’a. To właśnie ta praca dała początek szeregowi prac filozoficznych na temat nowego ujęcia świata, jaki proponował Comte w swoich Wykładach.

Zapamiętaj!
Pozytywizm, według Comte’a, to: realność (w opozycji do fantazji i cudowności), użyteczność, konstruktywność, czyli pozytywność (w opozycji do negatywnego, czyli burzenia), społeczny, nie jednostkowy, pewny i okreś­lony.