II połowa XIX wieku była prawdziwą rewolucją we wszystkich niemal dziedzinach życia ludzkiego. Już nie świece płonęły wieczorami w domach, lecz lampy naftowe. Podróże odbywano nie konno, lecz najzwyczajniej w świecie – pociągiem. Piękne pióro poety poszło do lamusa – pisarz pozytywista używa maszyny do pisania. Ludzie porozumiewają się na odległość, mają telegraf, a od 1876 roku – telefon. Nie doceniamy dziś wagi tych wynalazków, a przecież to one zmieniły oblicze świata.

  • W XIX wieku człowiek odkrył parę i elektryczność.
  • Ludzie ubiegłego stulecia w pewnym sensie opanowali przestrzeń dzięki kolei, a czas – dzięki telefonowi, który zapoczątkował błyskawiczny obieg informacji.
  • Również źródła wielkiej ekonomii, przemysłu, konkurencji tkwią właśnie tam. II połowa XIX wieku to rozwój rozbudowanego systemu banków, pochłanianie małych firm przez wielkie, łączenie się tych wielkich w koncerny i dalszy ciąg rewolucji przemysłowej, czyli produkcja coraz większej ilości coraz lepszych maszyn.
  • Rozbudowują się miasta, zamiast żaglowców na morze wypływają parostatki.
  • Od roku 1863 w Londynie działa metro, od roku 1869 ludzie znają odkurzacz.
  • W 1879 roku zabłyśnie żarówka Edisona…
  • Już niedługo (1885) ludzkość ujrzy pierwszy samochód.
  • W roku 1866 Nobel wynalazł dynamit, potem, już przed śmiercią, ustanowił nagrodę dla tych, którzy działają na rzecz dobra ludzkości.
  • W 1839 roku w Akademii Francuskiej ogłoszono nowy wynalazek – ludzie nauczyli się utrwalać obraz. Mowa o fotografii, która rozpowszechniła się błyskawicznie. Wiele lat później ludzie stworzą obraz ruchomy, potem kino i telewizję. To symbole naszego wieku, ale nie byłoby ich bez dokonań dziewiętnastowiecznych.

Postęp nauki i techniki

  • 1869 – układ pierwiastków Mendelejewa
  • 1870 – Schliemann odkrył Troję
  • 1871 – teoria Darwina
  • 1876 – telefon Bella
  • 1878 – fonograf Edisona
  • 1879 – żarówka elektryczna Edisona
  • 1885 – silnik samochodowy Daimlera

Pozytywizm

  • wiek pary i elektryczności
  • wiek prasy
  • wiek handlu i przemysłu
  • wiek powieści i książki
  • wiek sportu

Narodziny realizmu

łączą się nierozerwalnie z literaturą francuską i pierwszą połową XIX wieku. Czasy te wydały znakomitych prozaików:

  • Stendhala,
  • Balzaka,
  • Flauberta,

potem naturalistów:

  • Emila Zolę,
  • Guy de Maupassanta.

W pierwszej połowie stulecia Francja przechodzi gwałtowne przemiany – od cesarstwa do republiki. Paryż staje się niekwestionowaną stolicą Europy – stolicą kultury, mody i rozrywki. Wiek Balzaka jest wymagający: trzeba mieć dużo pieniędzy, by żyć modnie, szaleć w salonach i pokazywać się w teatrach.

Cechy powieści realistycznej

  • Odtwarza świat i środowisko rzeczywiste wg stendhalowskiej maksymy „powieść – zwierciadło przechadzające się po gościńcu”.
  • Używa zabiegu milczeń (charakteryzowanie osób przez opis ich otoczenia).
  • Dba o realizm szczegółu i szczegółowości opisu.
  • Posługuje się narracją przezroczystą, obiektywną, zdystansowaną.

Realiści pragną:

  • odzwierciedlić prawdę o życiu w swoich dziełach
  • odkryć prawa rządzące rzeczywistością
  • zaprezentować świat z perspektywy przeciętnego odbiorcy

Ukochanym gatunkiem literackim realizmu była powieść.

Jej rolę zdefiniował Stendhal:

Powieść jest zwierciadłem przechadzającym się po gościńcu.

Prąd realizmu i powieść realistyczną zmodyfikuje i zastąpi naturalizm.

Bohater powieści realistycznej

  • To człowiek silny i aktywny, znajdujący się zazwyczaj na granicy dwóch różnych światów, tak jak Vautrin stoi na granicy zwykłej rzeczywistości i świata podziemia, a Wokulski na granicy świata kapitału i arystokracji.
  • Najczęściej uparcie dąży do obranego celu, podejmuje walkę ze światem, a w jego biografii nie ma scen mistycznych czy fantastycznych.

Zauważ!

Mistycyzm pozytywizmu
Nie sam realizm rządził literaturą tej epoki. Dominował, to fakt, ale przecież cudowności i fantazje też istniały. Oto dowody:

  • Robert Louis Stevenson – pisze opowiadanie Doktor Jekyll i pan Hyde. Rozdwojenie jaźni doktora Jekylla – potwora i kulturalnego lekarza godne jest współczesnego horroru (1886).
  • Juliusz Verne – pisze swoje fantastyczne powieści. Większość wymyślonych przez niego cudów uważamy dziś za rzeczy normalne. Wówczas jednak łódź podwodna i podróż na księżyc mogły istnieć tylko w sferze fantastyki.
  • Tworzy pierwszy naprawdę znany pisarz amerykański Edgar Allan Poe. A tworzy opowieści niesamowite. Statek widmo, sny, wizje, przywidzenia, zjawiska wymykające się naukowym wyjaśnieniom – oto krąg jego tematów. Praojciec Archiwum X? Być może. Na pewno ojciec noweli detektywistycznej i jeden z prekursorów literatury s.f.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

https://aleklasa.pl/liceum/c111-jak-odpowiadac-z-polskiego/realizm-pozytywizm/c139-realizm/wielcy-tworcy-europejskiego-pozytywizmu

https://aleklasa.pl/liceum/c111-jak-odpowiadac-z-polskiego/realizm-pozytywizm/c139-realizm/wyjasnij-nazwe-i-czas-trwania-pozytywizmu-w-europie

https://aleklasa.pl/liceum/c111-jak-odpowiadac-z-polskiego/realizm-pozytywizm/c139-realizm/kiedy-narodzil-sie-realizm

https://aleklasa.pl/liceum/c234-praca-domowa-w-liceum/c297-podpowiedzi-do-prac-domowych/61-realizm-dziewietnastowieczny-przedstaw-podstawowe-cechy-tego-pradu-w-literaturze

Twórcy prozy realistycznej