Średniowiecze określają dwa style – typowe dla epoki. Są to jej symbole – budowle romańskie i gotyckie. Ale – wyrażają też filozofię średniowiecza, tworzą jego obraz i atmosferę.

Styl romański

Wcześniejszy. Budowle romańskie: kopulaste, ciężkie, kamienne gmachy projektowane według planu krzyża. Noszą cechy budowli obronnych – stąd te grube mury i małe okienka. Słabe oświetlenie stwarzające atmosferę skupienia. Romańskie warownie, kościoły, zamki to pejzaż wczesnego średniowiecza – bo w XIII stuleciu wystrzeli ku niebu… gotyk.

Cechy stylu romańskiego:

  • materiał – kamień,
  • ciężkie, przysadziste budowle,
  • masywne, grube mury,
  • z uwagi na małe, wąskie okna, we wnętrzach budowli romańskich panuje półmrok,
  • prostota form, niewiele elementów dekoracyjnych, jedynie portale są bogato dekorowane,
  • absydy, wieże i przybudówki półokrągłe jako urozmaicenie bryły budynku,
  • półkoliste łuki okien i drzwi,
  • sklepienia kolebkowe (połowa walca).

Styl gotycki

Styl, który pojawił się w XIII wieku, zaś trwał w wiekach XIV i XV. Wystrzeli w dosłownym niemal sensie – odwrotnie niż osiadłe gmachy romańskie – katedry gotyckie będą budowane wysoko, wznoszone do Boga. W ten sposób człowiek wyraża teocentryzm, świątynie wznoszone jak najwyżej ku niebu wyrażają tęsknotę i szacunek do Boga.

  • Gotyckie katedry są także symbolem filozofii późnego średniowiecza – teocentryzmu, dążenia ku niebu, pochwały Boga. Miały wyrażać tęsknotę człowieka do Boga.
  • Wnętrza gotyckich budowli były widne dzięki dużym oknom. Charakterystyczne dla gotyku były rozety – okrągłe okno wypełnione witrażem i ornamentem umieszczone nad głównym wejściem do kościoła.

Cechy stylu gotyckiego:

  • materiał – cegła.
  • budowano (tak jak w romańskim): katedry, kościoły,
  • zamki, ratusze,
  • smukłe, lekkie proporcje budowli,
  • sklepienie łukowate,
  • dominacja układu wertykalnego (pionowego)
  • konstrukcja stropu oparta na lekkich, smukłuch filarach
  • cienkie mury, ostre łuki,
  • bogato zdobione portale (wejścia do budowli),
  • wysokie, zdobione witrażami okna,
  • wieloskrzydłowe ołtarze, takie jak np. ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim Krakowie!

 

Co znaczy?

  • Styl epoki – to stały, charakterystyczny dla tego właśnie czasu zestaw cech, powtarzanych w architekturze i sztuce. Typowe cechy dla późniejszego średniowiecza składają się na styl gotycki, typowe w Polsce szlacheckiej dworki – to styl dworu polskiego, wielomieszkaniowe wieżowce tworzą styl architektury współczesnej.
    Styl epoki to jedno, a może też być danego artysty. Wówczas będzie to zestaw cech i zabiegów artystycznych – typowy dla tego właśnie malarza czy rzeźbiarza. Na przykład: mój styl – używam tylko błękitu…
  • Monumentalne – od słowa monument, czyli pomnik. Budowle dostojne, poważne, ogromne i trwałe. Jak wieczne pomniki architektury. Bardzo pasuje do stylu romańskiego.
  • Wertykalne – wyniesione, startujące w górę, pochodzi od łacińskiego słowa pionowy (verticalis). Pasuje do wysokich, strzelistych budynków gotyckich.
  • Witraż – wyjątkowa, artystyczna dekoracja (bo trudno powiedzieć: szyba) w oknach gotyckich. Kompozycja różnie barwionych kawałków szkła w rezultacie daje swoisty barwny obraz, który wykorzystuje też właściwości światła. Później także tworzono witraże. Do najsławniejszych polskich artystów – twórców witrażu – należał Stanisław Wyspiański.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

https://aleklasa.pl/liceum/c155-powtorka-z-epok-literackich/c159-sredniowiecze/architektura-epoki-sredniowiecza

Sztuka średniowiecza

https://aleklasa.pl/gimnazjum/c214-lekcje-z-epok-literackich/c217-sredniowiecze/1-charakterystyka-sredniowiecza

ŚREDNIOWIECZE – TABELA

Pojęciownik epok: średniowiecze

Dlaczego średniowiecze możemy nazwać epoką krzyża i miecza?

TEST HISTORYCZNY 5 ŚREDNIOWIECZE