Dwie postawy wobec absurdu świata. Porównaj, jak został przedstawiony absurd w Dżumie Alberta Camusa i w Procesie Franza Kafki.

Na wstępie

Dobrze będzie zacząć od uwagi może trochę banalnej, ale za to… prawdziwej i dobrze wprowadzającej w dalsze rozważania. Odczucie absurdu świata to jeden z ważniejszych tematów literatury XX i XXI wieku. Twórcy często zadają pytania (nie zawsze wprost) o sens istnienia świata, o pozycję człowieka w świecie i sens życia. Odpowiedzi są pesymistyczne, a często nawet tragiczne. Czasem jedynie trafia się tzw. trudny optymizm. Dżuma i Proces to jedne z ważniejszych dzieł, w których możemy szukać odpowiedzi na te pytania. Obie nie są wesołe, choć na pewno bardziej optymistyczna jest wymowa powieści Camusa.

Najważniejsza część pracy – rozwinięcie

Proces

  • To dzieło porusza temat człowieka żyjącego w pełnym absurdu i okrucieństwa świecie. Trudno go pojąć, posługując się zdrowym rozsądkiem – zresztą zdrowy rozsądek nie byłby tam kategorią możliwą do zastosowania… Bohater powieści, Józef K., został postawiony w stan oskarżenia, ale sam nie wie, o co go oskarżono, kim są sędziowie, gdzie znajduje się budynek sądu. To sytuacja absurdalna, ale także budząca grozę – samotny człowiek wobec bezdusznej machiny biurokracji i wszechmocnego urzędu. Od chwili gdy został oskarżony, Józef K. ma niewielki wpływ na swoje życie.
  • Nikogo nie interesuje los Józefa K. – prawie wszyscy odwracają się od niego, w nikim nie może znaleźć oparcia.
  • W świecie Kafki nie ma żadnej nadziei na lepszą przyszłość. Byłaby ona absurdalna. Degradacja człowieka i zwycięstwo nieuzasadnionego zła to proces, którego nijak nie da się powstrzymać. Zagłada bohatera jest nieunikniona.
  • Józef K., który próbował się buntować, w końcu godzi się na swój los i ginie „jak pies” z rąk oprawców. Inna sprawa, że jego sprzeciw nie miałby w ogóle sensu.

Dżuma

  • Absurd w tej powieści polega na bezradności człowieka wobec życia – na mnóstwo rzeczy nie ma wpływu, nie może zahamować epidemii dżumy ani uratować cierpiących ludzi. Bywa, że i sam siebie. Absurd dotyczy istoty świata i życia.
  • Człowiek jest wrzucony w istnienie (zgodnie z założeniami filozofii egzystencjalnej), nie ma wpływu na czas i charakter swoich urodzin i śmierci. Jest skazany na cierpienie.
  • Może jednak (i powinien) walczyć o ocalenie własnej godności i człowieczeństwa. Choć nie może unicestwić zła i absurdu świata – „bakcyl dżumy nigdy nie umiera”, może próbować nadać sens swojemu życiu.
  • Jak? Istotą człowieczeństwa jest bunt (co prawda, z góry skazany na porażkę) przeciwko bezrozumnym, okrutnym prawom rządzącym światem. W jedności siła – a więc bunt i ratowanie godności mają większy sens, gdy czynimy to razem z innymi. Wspólny wysiłek jest więcej wart.
  • Camus mimo wszystko wierzy w człowieka, gdyż „w ludziach więcej rzeczy zasługuje na podziw niż na pogardę”.

Czas przejść do zakończenia…

Wizje świata zawarte w tych powieściach mają wymiar uniwersalny. Świadczy o tym fakt, że obie mają charakter paraboli, a Józef K. kreowany jest na współczesnego everymana. Podobieństw między tymi wizjami jest sporo, ale nie zapominajmy, że w Procesie mamy do czynienia z wizją totalnie pesymistyczną – można powiedzieć, że jest ona krzykiem rozpaczy. Natomiast Dżuma daje jakąś nadzieję i pozwala uwierzyć, że ratowanie ludzkiej godności jest możliwe (czy uratowanie też? – to już inna kwestia…).

Zobacz:

Dżuma – Albert Camus

https://aleklasa.pl/liceum/c300-lektury/proces-franz-kafka-2

Treść Dżumy Alberta Camusa

Zinterpretuj tytuł powieści Camusa pt. Dżuma

Objaśnij pojęcie paraboli na przykładzie Dżumy Alberta Camusa

Co to znaczy, że Dżuma jest powieścią egzystencjalną?

Co to znaczy, że Dżuma jest powieścią-parabolą? Wytłumacz, jak rozumiesz to pojęcie.

Dżuma Camusa jako arcydzieło

Dżuma na maturze

Dżuma – praca domowa