Objaśnij pojęcie paraboli na przykładzie Dżumy Alberta Camusa.

Parabola to inaczej znana nam z tekstów biblijnych przypowieść. Parabolą nazywamy narracyjny utwór epicki, jego celem jest przedstawienie historii fikcyjnej, w której zawarta jest jakaś uniwersalna ponadczasowa wykładnia praw moralnych, filozoficznych, religijnych, politycznych lub każdych innych związanych z egzystencją człowieka. Zwykle historia opisywana w paraboli była skonstruowana w sposób schematyczny, bez specjalnej dbałości o realia świata przedstawionego. Tak było w przypadku przypowieści biblijnych. W czasach współczesnych w XX wieku upowszechniła się parabola w formie rozbudowanej – powieść paraboliczna.

Powieść paraboliczna
Jej cechą charakterystyczną jest dwupoziomowy charakter. To znaczy pod warstwą pierwszą – realistyczną, kryje się głębsza, alegoryczna, którą powinien odczytać czytelnik. Taki utwór wymaga od odbiorcy dojrzałej i rozbudowanej interpretacji. Jeśli czytelnik nie odkryje głębszych, ukrytych sensów powieści parabolicznej, odczyta ją tylko w sposób linearny, uproszczony – nie zrozumie nadrzędnego, najważniejszego sensu.

Dżuma – parabola

Wystarczy przeczytać motto, którym opatrzył Albert Camus swoją powieść, aby upewnić się, że jest to utwór wielowarstwowy – właśnie paraboliczny. Mottem jest wypowiedź Daniela Defoe – autora znakomitej relacji o dżumie londyńskiej pt. Dziennik roku zarazy (wydany w 1722 roku):

Jest rzeczą równie rozsądną ukazać jakiś rodzaj uwięzienia przez inny, jak ukazać coś, co istnieje rzeczywiście, przez coś innego, co nie istnieje.

Także sam autor w wielu wypowiedziach podkreślał, że celem jego było:

wyrazić przy pomocy dżumy uczucie duszenia się, któreśmy wszyscy cierpieli, atmosferę zagrożenia oraz banicji, w którejśmy żyli. Równocześnie pragnę rozszerzyć ową interpretację na ogólne pojęcie istnienia.

Metaforyczne znaczenie słowa dżuma potwierdził także Camus w swojej sztuce Stan oblężenia.

Co świadczy o paraboliczności Dżumy?

  • Po pierwsze motto sugeruje możliwość metaforycznego odczytania powieści.
  • Czas: brak dokładnej daty, a nawet wyraźna sugestia, że autor tej daty nie chce podać. Wiemy, że akcja utworu rozgrywa się w ciągu dziesięciu miesięcy od kwietnia do lutego, nie ma w niej żadnych bezpośrednich odwołań do czasów historycznych. Camus mógł akcję powieści umieścić w zupełnie innym stuleciu – choć realia by się zmieniły, schemat pozostałby ten sam.
  • Przestrzeń: Oran opisany jest bardzo szczegółowo, tak jakby autor chciał oddać wierny wizerunek miasta. Jest to również świat odrealniony – hermetycznie zamknięty (bramy, strażnicy jak w grodach średniowiecznych) – można powiedzieć model sytuacji uniwersalnej.
  • Brak realizmu – błyskawiczne tempo rozszerzania się choroby, które w XX wieku byłoby mało prawdopodobne. Narrator często sugeruje różne metaforyczne odczytania słowa dżuma – „dżuma ma swoje dobre strony […] otwiera oczy, zmusza do myślenia”. Narrator posługuje się stylem refleksyjnym z partiami lirycznymi, zmetaforyzowanym językiem.

Jak można odczytać powieść?

Linearnie – jako realistyczny opis rozprzestrzeniania się zarazy. Ale przede wszystkim jako powieść o wojnie – tak została odczytana od razu po wydaniu we Francji – śmierć na masową skalę, usprawnienie pochówków – od zbiorowych grobów po krematoria. Oswojenie ze śmiercią i gorsze od rozpaczy „przyzwyczajenie do rozpaczy”.

Tę powieść parabolę możemy odczytać także jako utwór o nieśmiertelności zła istniejącego w świecie, o potrzebie heroizmu w walce ze złem i śmiercią.

Zakończenie

Choć współcześnie nie zawsze od razu czytelnik zauważy warstwę odniesień do II wojny światowej, to powieść ta da mu możliwość zastanowienia się nad złem panującym w świecie i nigdy nie umierającym. Albert Camus potrafił zachować równowagę pomiędzy reportażowym opisem Oranu, realistycznym opisem wydarzeń z czasów zarazy a właściwym, czyli filozoficznymi i etycznymi rozważaniami o problemach ogólnoludzkich.

 

Zobacz:

Dżuma Alberta Camusa

Dżuma na maturze

https://aleklasa.pl/liceum/c111-jak-odpowiadac-z-polskiego/wspolczesnosc/c151-wspolczesnosc/co-to-znaczy-ze-dzuma-jest-powiescia-parabola-wytlumacz-jak-rozumiesz-to-pojecie

Objaśnij pojęcie paraboli na przykładzie Dżumy Alberta Camusa

Co to znaczy, że Dżuma jest powieścią egzystencjalną?

Dżuma Camusa jako arcydzieło

Dżuma – praca domowa

Dżuma na maturze

Zinterpretuj tytuł powieści Camusa pt. Dżuma

Doktor Bernard Rieux – bohater Dżumy

Dlaczego Bernarda Rieux, bohatera i narratora Dżumy Alberta Camusa, nazywamy świętym bez Boga?

Bernard Rieux – charakterystyka