Zbigniew Herbert to jeszcze jeden poeta, którego debiut związany był z rokiem 1956. Wiersze Herberta są bardzo cenione i wciąż czytane. Część literaturoznawców skłonna jest umieszczać – w nurcie klasycznym – zwłaszcza że poeta ten wciąż odwoływał się do trwałych mitów i wartości kultury, które stanowią o łączności pokoleń.

Herbert tworzył poezję intelektualną, związaną z tradycją – stąd jego XX-wieczny klasycyzm.

Inne cechy tej poezji to:

  • ujmowanie aktualnych problemów: moralnych i politycznych w uniwersalnej perspektywie,
  • poszukiwanie trwałych wartości, podejmowanie problematyki etycznej w poezji,
  • przywoływanie mitów, dzieł sztuki, postaci i wydarzeń historycznych jako materii poetyckiej,
  • ironia, humor i prostota języka – jako środki tworzenia.

Zbigniew Herbert był niepowtarzalną osobowością polskiej poezji współczesnej.

  • W materii jego utworów współgrają elementy klasycyzmu i turpizmu, egzystencjalizmu i etyki conradowskiej, echa biblijne i polemiki z Biblią.
  • Herbert jest mistrzem w kreowaniu scen rozgrywających się w miejscach wyobrażonych, „dalszych ciągów” wątków historii czy też kultury. Np.:
    • Tren Fortynbrasa to odpowiedź na pytanie, co stało się (co mogło się stać) po śmierci Hamleta,
    • Apollo i Marsjasz – ciąg dalszy pojedynku osób, który mitologia kończy na zwycięstwie Apolla.
    • Domysły na temat Barabasza – doskonały wiersz nawiązujący do biblijnego motywu uwolnionego przestępcy – Barabasza.
  • Herbertowskie pytanie „co było dalej?”, jego spekulacje w podobnych kwestiach to nie tylko próby zaspokojenia ciekawości swojej i odbiorców. Zawsze są pretekstem do wniosków natury uniwersalnej, przesłań filozoficznych albo etycznych. Podobnie Herbertowskie przestrzenie – scenografia przeprawy przez Styks, „niebo” czaszek, pod którymi rozpościera się ponury pejzaż zamieszkały przez uśpione myśli, motyw schodów, przestrzenie pełne żwiru i kamieni, wreszcie wizje dnia Sądu Ostatecznego – są to przestrzenie wyobrażone, a jednocześnie faktycznie otaczające człowieka zasiedlające jego wyobraźnię.
  • Poezja Herberta sprawia, że przeszłość i teraźniejszość, przestrzeń realna i przestrzeń zaświatów ­jednoczą się i wciąż dotyczą odbiorcy – człowieka współczesnego. I to jest jedna z największych wartości tej poezji.

Tematyka poezji Herberta

  • człowiek wobec śmierci i zagadek istnienia (Brzeg, U wrót doliny);
  • człowiek w poszukiwaniu wartości etycznych (Pan Cogito);
  • człowiek wobec historii (Raport z oblężonego miasta, Trzy studia na temat realizmu);
  • sztuka – jej wyznaczniki (Dlaczego klasycy);
  • refleksja nad historią, filozofią, literaturą, Biblią (Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy);
  • władza, cierpienie, codzienność (Sprawozdanie z raju);
  • poeta i poezja, ich rola we współczesnym świecie (Przypowieść);
  • idea wielkiego powrotu do tradycji.

Zobacz:

Portret Pana Cogito na podstawie wierszy Zbigniewa Herberta.

Poezja Zbigniewa Herberta

Zbigniew Herbert – Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu

Zbigniew Herbert – jak pisać o…

Zbigniew Herbert matura

Zbigniew Herbert – praca domowa

Zbigniew Herbert