Zbiór biblijnych frazeologizmów

Stary Testament

  • Jabłko Adama
    To przenośna nazwa anatomicznej chrząstki, dobrze widocznej na męskich szyjach, upamiętniająca grzech pierwszych rodziców. Czyżby kąsek jabłka z zakazanego drzewa miał stanąć kością w gardle Adamowi?
  • Alfa i omega
    Tak określamy kogoś, kto zna się na wszystkim od a do z, jest osobą wszechstronną, autorytetem wszechwiedzy. W rzeczywistości – jest to pierwsza (alfa) i ostatnia (omega) litera greckiego alfabetu. Natomiast źródłosłów jest biblijny – według św. Jana: Jam jest Alfa i Omega, początek i koniec, mówi Pan Bóg.
  • Zakazany owoc
    Rzecz niedozwolona i przez to bardzo pociągająca. Kiedy Adam i Ewa mieszkali jeszcze w raju, mieli tylko jeden zakaz – nie wolno im było skosztować owoców z drzewa wiadomości dobrego i złego. Niestety złamali zakaz. A jak to się skończyło – wiadomo – od tej pory ludzie na zawsze opuścili raj…
  • Sodoma i gomora
    To pełen zgrozy okrzyk, którym nazywamy miejsce szczególnej rozpusty i grzechu. Tak też było w Biblii – mieszkańcy dwu miast, Sodomy i Gomory, rozgniewali Boga szczególnym rozpasaniem, dopuszczali się rozmaitych zboczeń seksualnych. Bóg zniszczył oba miasta, pozwolił uciec tylko Lotowi i jego żonie, a i ta – niepomna zakazu – obróciła się za siebie i została zamieniona w słup soli. Z całej historii pozostało powiedzenie: zamienić się w słup soli, a także słowo: sodomia – na określenie seksualnego współżycia ze zwierzętami.
  • Plagi egipskie
    Wyrażenie wywodzące się z historii o Mojżeszu, o tym, jak chciał wyprowadzić lud Izraela z niewoli egipskiej. Faraon nie chciał się na to zgodzić. Wobec tego Bóg ukarał Egipt dziesięcioma plagami: woda Nilu zamieniła się w krew, inwazja żab, inwazja komarów, inwazja much, zaraza bydła, wrzody, niszczący grad, atak szarańczy, ciemności (zwane też egipskimi), śmierć pierworodnych synów. Dziś, przenośnie, plagi egipskie oznaczają dotkliwe, nieznośne zdarzenia, ciąg nieszczęść i tragicznych wypadków.
  • Wieża Babel
    Tak powiemy, mając na myśli zamęt, bałagan, chaos. To określenie idealnie pasuje do sytuacji, kiedy wszyscy krzyczą, a nikt nie słucha. Źródło tego związku znajduje się w Biblii – wieżę Babel próbowali zbudować potomkowie Noego. Wieża miała sięgnąć do samego nieba. Boga rozgniewała pycha ludzi i pomieszał im języki, aby nie mogli się porozumieć i nie ukończyli dzieła. Od tego czasu mówimy różnymi językami.
  • Manna z nieba
    To jeden z cudów, które Bóg zesłał narodowi izraelskiemu, wędrującemu pod wodzą Mojżesza przez pustynię do Ziemi Obiecanej. Bóg żywił wędrujących, zsyłając z nieba pożywienie – zwane właśnie manną. Stąd też właśnie przenośne określenie – manna z nieba, czyli cudowny ratunek, dar od Boga.
  • Salomonowy wyrok
    To wyrok, rozwiązanie bardzo roztropne. Salomon – król izraelski – słynął z mądrości, wydał wiele rozumnych wyroków. Między innymi ten w sprawie dziecka i dwóch matek. Obie przyznały się do dziecka, więc król zaproponował przecięcie go na pół. Fałszywa matka chętnie się zgodziła, prawdziwa – pragnęła ocalić dziecko nawet za cenę swojego ustępstwa. Król oddał dziecko prawdziwej matce.
  • Stanąć jak słup soli
    Zanim Bóg zniszczył Sodomę i Gomorę, pozwolił aniołom wyprowadzić z miasta Lota, jego żonę i dwie córki. Postawił tylko jeden warunek – nie wolno im było obejrzeć się za siebie. Żona Lota jednak nie wytrzymała – odwróciła się i za karę została zamieniona w słup soli. Dzisiaj powiemy o kimś, że stanął jak słup soli, jeśli znieruchomiał pod wpływem zdumienia lub przerażenia.
  • Kainowe znamię
    Oznacza piętno bratobójstwa. Kiedy Kain zabił swojego brata Abla, Bóg naznaczył jego czoło znakiem. Nie tylko po to, żeby znamię wskazywało na mordercę, ale i żeby go chroniło. Każdy, kto chciałby zrobić Kainowi krzywdę, ściągnąłby na siebie nieszczęście.
  • Oddać coś za miskę soczewicy
    Tak mówimy wzgardliwie o człowieku, który dla chwilowego zysku za byle co oddał coś bardzo cennego. Źródło – biblijna opowieść o Ezawie i Jakubie. Za miskę soczewicy głodny Ezaw, wnuk Abrahama, wróciwszy z pola, sprzedał młodszemu bratu – Jakubowi – swoje prawo pierworództwa. Dlatego „sprzedać coś za miskę soczewicy” oznacza: oddać coś bezcennego za rzecz o małej wartości.
  • Salomonowy wyrok
    to wyrok, rozwiązanie bardzo roztropne. Salomon – król izraelski – słynął z mądrości, ­wydał wiele rozumnych wyroków. Między innymi ten w sprawie dziecka i dwóch matek. Obie przyznały się do dziecka, więc król zaproponował przecięcie go na pół. Fałszywa matka chętnie się zgodziła, prawdziwa – pragnęła ocalić dziecko nawet za cenę swojego ustępstwa. Król oddał dziecko prawdziwej matce. Widać jednak i jego mądrość musiała mieć granice, bo ludowe przysłowie jeszcze dziś rezolutnie przestrzega: „z pustego i Salomon nie naleje”.
  • Hiobowa wieść
    Dziś oznacza tragiczne, straszne wiadomości. Hiob – mąż o nieposzlakowanym charakterze, żyjąc w dobrobycie – stał się przedmiotem zakładu między Bogiem z szatanem. Wystawił Hioba na wielką próbę – zesłał na niego same nieszczęścia: wyginęły mu stada, zginęły jego dzieci, a on sam zaraził się trądem. Nie odwrócił się jednak od Boga – wierzył w słuszność Jego poczynań. Bóg wynagrodził tę wiarę – przywrócił Hiobowi jego dobra i dał mu nową rodzinę z wieloma synami i córkami. Hiob jest symbolem wiary w dobroć i sprawiedliwość Boga oraz stałości nawet w największych cierpieniach.
  • Głos wołającego na puszczy
    to nawoływania, rady, daremne, bezskuteczne. Lekceważone bowiem były słowa Jana Chrzciciela, gdy wzywał ludzi do nawrócenia w związku z nadejściem Mesjasza. Podobne słowa odnajdziemy w starotestamentowej Księdze Izajasza. Cytują je jednak i odnoszą do Jana Chrzciciela, jako proroctwo spełnione, wszyscy ewangeliści. „Głos wołającego na pustyni:/ Przygotujcie drogę Panu,/ Dla Niego prostujcie ścieżki” – czytamy w Ewangelii według św. Mateusza. Dlaczego we frazeologizmie jest „na puszczy”, a nie „na pustyni”? Otóż utrwaliło się w nim – co zresztą charakterystyczne dla tego typu związków wyrazowych – stare znaczenie słowa „puszcza”, które niegdyś oznaczało każde miejsce puste, a więc także pustynię.
  • Czasy przedpotopowe
    Czyli czasy bardzo odległe, których daty nie sposób określić. Powiedzenie odnosi się do potopu, który Bóg zesłał na ziemię.
  • Przenieść się na łono Abrahama
    To odpoczynek po śmierci. Czyli „przenieść się na łono Abrahama” oznacza po prostu śmierć. Ubogi żebrak, łazarz, pozbawiony pomocy możnych umarł i aniołowie odnieśli go do Abrahama.
  • Trąba jerychońska
    Mury obleganego przez Żydów palestyńskiego miasta Jerycha rozkruszyły się, kiedy Jozue – wódz Izraelitów – kazał siedmiu kapłanom siedem razy zadąć w siedem potężnych trąb. Dziś określenie „trąba jerychońska” oznacza głuptasa.
  • Zakazany owoc
    Rzecz niedozwolona i przez to bardzo pociągająca. Kiedy Adam i Ewa mieszkali jeszcze w raju, mieli tylko jeden zakaz – nie wolno im było skosztować owoców z drzewa wiadomości dobrego i złego. Niestety – Ewa za sprawą kuszącego ją węża zjadła zakazany owoc – jabłko – i poczęstowała nim Adama. A jak to się skończyło – wiadomo – od tej pory ludzie na zawsze opuścili raj…
  • Posąg na glinianych nogach
    Władca Babilonu miał dziwny sen – przyśnił mu się olbrzymi posąg ze złota i z żelaza na glinianych nogach, który rozpadł się od uderzenia małego kamyczka. Powiedzieć tak o kimś lub o czymś to znaczy uznać jego potęgę za pozorną.

 

Nowy Testament

  • Wdowi grosz
    To dar serca, bardzo cenny, wielkie wyrzeczenie – wdowa z przypowieści biblijnej ofiarowała Bogu tylko grosz, ale był to cały jej majątek.
  • Rzucić w kogoś kamieniem
    Oskarżyć go, potępić – ponieważ według prawa izraelskiego śmierć przez ukamienowanie była karą za cudzołóstwo lub bałwochwalstwo. Do chcących ukamienować cudzołożną kobietę.
    Jezus zwrócił się ze słowami: Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci na nią kamień.
  • Syn marnotrawny
    To ktoś, kto zbłądził, lecz zrozumiał swój błąd i potrafi się do tego przyznać. Związek ma swe źródło w przypowieści – syn, który opuścił ojca i wyruszył w świat, stracił cały swój majątek. Powrócił do domu skruszony, a ojciec przyjął go z wielką radością, ponieważ trzeba cieszyć się z nawrócenia grzesznika.
  • Nie pozostał kamień na kamieniu
    W ten sposób Jezus zapowiada zburzenie Świątyni Jerozolimskiej. W potocznym języku oznacza to, że wszystko zostało zniszczone, zrównane z ziemią.
  • Rzucać perły przed wieprze
    Wyrażenie pochodzi z biblijnej opowieści, w której Jezus w Kazaniu na Górze mówi uczniom, żeby nie rzucali pereł przed wieprze – nie warto mówić o Królestwie Bożym do tych, którzy zamknęli swoje serca. Potocznie oznacza to tyle, że nie ma sensu pokazywać tego, co jest piękne tym, którzy tego piękna nie są w stanie docenić.
  • Znaleźć swoją drogę do Damaszku
    To powiedzenie oznacza radykalną zmianę przekonań, całkowity zwrot, a czasem nawet rodzaj olśnienia. W drodze do Damaszku Szawła, żydowskiego prześladowcę chrześcijan, oślepiła boska moc, która spowodowała jego nagłe nawrócenie na wiarę Chrystusa.
  • Sól ziemi
    Tak Jezus powiedział do swoich uczniów, uznając ich za wybrańców, ludzi bardzo wartościowych.
  • Judaszowe srebrniki
    To zapłata otrzymana za zdradę – pieniądze zarobione w nikczemny sposób. Trzydzieści srebrników otrzymał Judasz – uczeń Jezusa – za to, żeby Go wydał. Kiedy zobaczył, że Chrystusa skazano, porzucił „brudne” pieniądze w świątyni i powiesił się z rozpaczy. Gdy ktoś wziął Judaszowe srebrniki, czyli łapówkę za zdradę, nazywamy go Judaszem – obrzydliwym zdrajcą jak Judasz, który wydał Chrystusa.
  • Umywać ręce
    Czyli nie brać za coś odpowiedzialności, odsunąć się od sprawy. Taką postawę przyjął Piłat w sprawie wyroku Chrystusa. Według Ewangelii św. Mateusza Piłat publicznie dokonał gestu umycia rąk i rzekł: „Nie jestem winien krwi tego sprawiedliwego, wasza to rzecz”.
  • Dźwigać swój krzyż
    Znosić ciężkie doświadczenia, tak jak Jezus niósł swój krzyż.
  • Droga cierniowa (krzyżowa)
    To życie pełne udręczeń, kłopotów i przeciwieństw. Określenie pochodzi z Bib
  • https://aleklasa.pl/gimnazjum/c214-lekcje-z-epok-literackich/c216-biblia/test-z-bibliilii – to według Ewangelii ulice, którymi szedł na Golgotę Chrystus dźwigając na plecach krzyż.
  • Niewierny Tomasz
    Tomasz był jednym z 12 apostołów. Kiedy po śmierci Jezusa dowiedział się, że inni uczniowie widzieli, że Pan zmartwychwstał, Tomasz powiedział, że uwierzy dopiero wtedy, gdy ujrzy na Jego dłoniach ślady po gwoździach. Dziś niewiernym Tomaszem nazywamy niedowiarka, kogoś bardzo nieufnego, kto sam chce wszystko sprawdzić.
  • Będzie płacz i zgrzytanie zębów
    Tak mówi Chrystus o miejscu, do którego w dniu końca świata zostaną wrzuceni ci, którzy dopuszczali się nieprawości. Potocznie to przestroga dawana złym ludziom.
  • Chodzić od Annasza do Kajfasza
    – oznacza to bezskuteczne i długotrwałe próby załatwienia pewnej sprawy, zazwyczaj urzędowej. Podobnie Jezus był prowadzony od jednego kapłana do drugiego, i żaden nie chciał go uniewinnić.
  • Rzeź niewiniątek
    – dzisiaj ten frazeologizm ma wydźwięk raczej żartobliwy. Mówimy tak na przykład w sytuacji, gdy przewidujemy bardzo trudną klasówkę. Prawdziwej rzezi niewiniątek dokonał według biblijnej opowieści król Herod. Gdy dowiedział się, że narodził się przyszły król żydowski, rozkazał wymordować wszystkie dzieci do trzeciego roku życia. Niewyobrażalne okrucieństwo…

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Frazeologia

Biblia jako źródło związków frazeologicznych

Frazeologizmy biblijne

Antyk i Biblia – TEST 1

Frazeologia – podstawowe informacje

Co to jest frazeologia?

Frazeologia TEST

Na czym polegają stałe związki frazeologiczne?

Biblia – MAPA MYŚLI

Biblia – TABELA

Najważniejsze terminy związane z Biblią