Kim jest człowiek i Bóg w antycznej Grecji i w Biblii?

Biblia i antyk – porównanie

Biblia i antyk to dwa źródła kultury europejskiej. Ich wpływy przemieszały się wzajemnie, kształtując przez wieki tożsamość kulturową mieszkańca naszego kontynentu. Nasz obraz świata i system myślenia, a także etyka wyrastają właśnie z tych dwóch kręgów kulturowych – śródziemnomorskiego i tego, który narodził się w starożytnym Izraelu. Myślimy mitami i archednio w życie ludzi, typami z mitologii biblijnej i greckiej. Najpiękniejsze dzieła sztuki powstały również z inspiracji opowieściami biblijnymi oraz mitologicznymi. Dlatego właśnie spróbujemy zastanowić się dokładniej nad podobieństwami i różnicami między światem biblijnym i antycznym.

.

Postrzeganie sił boskich

W starożytnej Grecji

  • panował politeizm czyli wielobóstwo;
  • bogowie byli antropomorfizowani czyli stworzeni na obraz i podobieństwo ludzi, z ich zaletami i wadami;
  • bogowie i boginie ingerowali bezpośrednio w życie ludzi, a nawet zakochiwali się w mieszkańcach ziemi; stąd mamy półbogów (herosów) takich jak Achilles czy Herakles;
  • bogowie mogli dowolnie zmieniać swoją postać, np. Zeus zmienił się w byka, aby porwać Europę, a Hera przybrała postać staruszki, aby sprawdzić czy Jazon przeniesie ją przez strumień;
  • bogowie nie byli wszechmocni, każdy z nich opiekował się inną dziedziną życia, np. Atena była boginią wiedzy, prządek i sprawiedliwej wojny, a Apollon bogiem poezji i muzyki;
  • oprócz dwunastki najważniejszych bóstw, tzw. Olimpijczyków mamy w Grecji całą plejadę pomniejszych bóstw i bożków, np. Dionizosa, Pana czy Charyty – boginki wdzięku);
  • bogowie zamieszkiwali bardzo konkretne miejsca, np. Olimp. Posejdon mieszkał na dnie oceanu, a Apollon z Muzami na górze Parnas;
  • wśród pomniejszych bóstw i istot półboskich było wiele hybryd czyli istot pół – ludzkich, a pół – zwierzęcych, np. centaury(mieszanka człowieka i konia) czy satyry (mieszanka człowieka i koziołka).

 

W Biblii

Bóg w Starym Testamencie

  • to Jahwe, stwórca świata, groźny i surowy sędzia; wymaga absolutnego posłuszeństwa dla zasad przez siebie ustalonych;
  • jest jedyny, potężny i wszechmocny, nie wymawia się nawet jego imienia, zastępując je omówieniami, np. Elohim czy Adonai;
  • ma swój Naród Wybrany, który prowadzi niezwykle „twardą ręką”, karząc i nagradzając według własnej woli;
  • chociaż Bóg jest osobowy, nie ma jego wizualnych przedstawień;
  • wystawia swoich wybrańców na ciężkie i okrutne próby, np. Abrahama i Hioba;
  • nie objawia się ludziom bezpośrednio, ale poprzez anioły (Abrahamowi) albo inne znaki (np. Mojżeszowi w postaci gorejącego krzewu).

Bóg w Nowym Testamencie

  • jest przede wszystkim miłującym Ojcem, który dał ludziom swego syna, aby ten poniósł ofiarę na krzyżu za zbawienie całej ludzkości;
  • widzimy przede wszystkim ludzką postać Boga czyli Jezusa Chrystusa, który przez naukę i cuda objawia moc Boga;
  • posłuszeństwo i kara zostają zastąpione przez miłosierdzie i wybaczenie;
  • Bog w Nowym Testamencie jest bliższy ludziom, dobry dla nich (nawet dla tych niewiernych i grzesznych), a przede wszystkim… o wiele bardziej sympatyczny!

 

Postrzeganie człowieka

W Biblii

W Starym Testamencie

  • człowiek jest całkowicie podporządkowany woli i prawom Najwyższego;
  • niejednokrotnie jest wystawiany na próby i sprawdziany wiary czy posłuszeństwa;
  • Bóg ma swoich wybrańców, ale nawet ich ciężko doświadcza, kieruje ich poczynaniami tak, aby wypełniali Jego plan jest bardzo duży dystans między człowiekiem a Stwórcą.

W Nowym Testamencie

  • dystans ten jest znacznie mniejszy;
  • wzrasta wzajemne zaufanie, człowiek i Bóg zbliżają się do siebie;
  • relacja miedzy nimi jest oparta na wzajemnej miłości;
  • każdy człowiek w oczach miłującego Boga ma prawo do błędów i szansę na odkupienie win przez miłość ( przypowieść o synu marnotrawnym, historia jawnogrzesznicy Marii Magdaleny).

W antyku

  • człowiek jest bliższy bogom, ale jednocześnie zależny od ich okrutnych kaprysów;
  • jest poddany okrutnemu działaniu Fatum, jego dobre intencje zupełnie się nie liczą (np. mit o Edypie);
  • ludzie i bogowie prowadzą ze sobą walkę i różnego rodzaju gry, są wobec siebie nieuczciwi, oszukują się nawzajem albo czasami zawierają przymierza ( mit o Syzyfie, mit o wojnie trojańskiej);
  • bogowie nie są dla ludzi żadnymi wzorcami etycznymi.

Zobacz:

Wizja człowieka w Biblii

Biblia jako dzieło o człowieku

Biblia – MAPA MYŚLI

Biblia – TABELA

Człowiek – motyw literacki

Bóg

Biblia i antyk – czy możliwe są porównania?

Biblia a filozofia

Cierpienie – siła kształtująca charakter człowieka czy element zła w świecie, którego nie jesteśmy w stanie wyjaśnić? Rozwiń temat w odniesieniu do Biblii i mitologii.

„Człowiek to wielkość i małość jednocześnie” – rozważ to stwierdzenie, odwołując się do treści Biblii.

Kondycja człowieka i jego miejsce w świecie w świetle mitologii greckiej i Biblii – porównaj, przywołując odpowiednie fragmenty.