Opowieść wigilijna

Lektura w epoce

Stop! Jesteś w epoce wiktoriańskiej.

W Anglii znów panuje ważna królowa, za jej czasów państwo staje się potęgą kolonialną, a moda i obyczaje królowej staną się dyktatem dla całej Europy.
Anglia widać ma szczęście do silnych monarchiń – dobrze kojarzymy królową Elżbietę
z czasów Szekspira (to była epoka elżbietańska). Królowa Wiktoria jest surowa – wymaga skromności, pracowitości, skromnych strojów, skromnego obycia. I taka jest EPOKA WIKTORIAŃSKA . Trwała 64 lata – aż do 1901 roku!

Stop! – jesteś w realizmie!

Realizm – tak nazywa się epokę następująca po romantyzmie – w Europie nieco wcześniej niż w Polsce. Jest to bardzo ważny moment w rozwoju prozy europejskiej, piszą mistrzowie tacy jak Balzac, Dumas, w Polsce Prus, a w Anglii właśnie Karol Dickens. Powstają największe powieści, model powieściowy definitywnie okazuje się najpopularniejszy, modne stają się też powieści historyczne.

Uwaga – realizm to więcej niż prąd w literaturze XIX wieku.

  • REALIZM – to sposób tworzenia znany od antyku – wiernie naśladujący rzeczywistość nieznoszący fantazji (trwa nadal).
  • REALIZM – to właśnie nazwa epoki, w której dominował – i to nie tylko w literaturze, ale i innych dziedzinach sztuki – np. w malarstwie.
  • REALIZM – to postawa życiowa. Człowiek twardo stojący na ziemi, zdrowo myślący, wierzący tylko w fakty, nie wyobrażenia – to realista.

Jaki cel stawiają sobie realiści?

  • Pokazać prawdę o świecie, o społeczeństwie.
  • Pokazać codzienność swoich czasów.
  • Pokazać los bohaterów tak, by propagować dobre ideały i zwalczać zło.
  • Szukać przyczyn niedobrych zjawisk, które zachodzą na świecie: niesprawiedliwości, biedy, nieszczęść.

Ulubione tematy realistów to:

  • codzienne życie,
  • miasto,
  • społeczeństwo,
  • dziecko, kariera,
  • historia.

Geneza

Karol Dickens napisał Opowieść wigilijną w 1843 roku. Akcję umieścił na obrzeżach Londynu – Camden Town, gdzie zamieszkała jego rodzina – tam umieszcza rodzinę biednego Tima. Świadczy to o tym, że pisarz włączał w dwoje książki doświadczenia z własnego życia, one poddawały mu pomysły na książki.

Tytuł

Opowieść wigilijna – ujmuje istotę treści – powieść jest nastrojową historią o pewnym Bożym Narodzeniu w zimowym dziewiętnastowiecznym Londynie….

Autor

Karol Dickens. Bardzo ważny pisarz angielski. Inne jego słynne powieści to Dawid Copperfield i Klub Pickwicka. Uważa się, że właśnie Dickens na zawsze utrwalił w literaturze portret wiktoriańskiej Anglii.

Gatunek

Powieść, ale czy realistyczna? Raczej przypowieść fantastyczna.

  • Przypowieść cechuje się tym, że pokazane zdarzenia są ilustracją jakiejś prawdy – tu los Ebenezera uczy, że pieniądze to marna wartość w życiu, w którym brak ludzi i miłości.
  • Fantastyczna, bo niebagatelną rolę odgrywają w całej akcji duchy. Realistę, który sięga po duchy może tłumaczyć tylko czar Bożego Narodzenia.

Motyw powieści

Rodzina, święta Bożego Narodzenia, a także wartości w życiu – mogą być tematami przewodnimi egzaminu.
Powtórz sobie:
Wartość rodziny i miłości bliskich to jeden z najważniejszych tematów.

 

Opowieść wigilijna – sposób na zapamiętanie treści

Zdarzenia wigilijnej londyńskiej nocy łatwo zapamiętać – zwłaszcza, że nie ma chyba nikogo kto nie widziałby ekranizacji powieści Dickensa (co rok na święta, na jakimś kanale musi się pojawić).
Utrwal sobie sposobem plotkarskim: kto –co – gdzie – kiedy – i z jakim skutkiem.

Kto

Ebenezer Scrooge. Stary, skąpy właściciel kantoru, nie obchodzi go nic oprócz pieniędzy.

Co

Przeżywa niezwykłe święta Bożego Narodzenia. Świątecznej nocy pojawiają mu się cztery duchy:

  • duch zmarłego wspólnika Johna Marleya, który zapowiada wizyty następnych duchów.
  • Duch przeszłości – minionych świąt zabiera Scrooge’a w przeszłość – do czasów jego dzieciństwa i młodości. Pokazuje moment, w którym bohater zgubił sens życia.
  • Duch teraźniejszych świąt zabiera go na wycieczkę po Londynie – pokazuje biedę kancelisty i jego rodziny, nieszczęście kalekiego Tima, którego nie ma za co lączyć, święta siostrzeńca Freda. Ważne jest, iż mimo że był niedobry dla swoich bliskich – piją jego zdrowie i dobrze mu życzą, współczują mu, bo choć ma pieniądze – jest sam…
  •  Duch Przyszłych Wigilii pokazuje Scrooge’owi jego śmierć. Otóż umarł – ale nikogo to nie obchodzi, nikt nie wybiera się na jego pogrzeb, ludzie wspominają go źle. Płyta nagrobna z własnym nazwiskiem bardzo porusza Scrooge’a – obiecuje przemianę, pomoc bliźnim i szacunek dla Świąt Bożego Narodzenia.

Z jakim skutkiem?

Bardzo dobrym – pomaga siostrzeńcowi i swojemu kanceliście, staje się dobrym człowiekiem, pomaga chorym i sierotom – nade wszystko łoży na leczenia Toma, dzięki czemu chłopiec wraca do zdrowia.

Kiedy i gdzie to było?

W jedno ze świąt Bożego Narodzenia, w wiktoriańskim Londynie czasów Karola Dickensa…

 

Opowieść wigilijna – trzy najważniejsze pytania

Co jest głównym tematem powieści?

  • Może ktoś powie – czar Bożego Narodzenia, historia jednej świątecznej nocy Ebeezera Scrooge’a, samotnego skąpca.
  • Tak, ale najważniejszym tematem utworu jest PRZEMIANA, jakiej uległ główny bohater. Przemiana ze skąpego, egoistycznego, nieprzyjemnego jegomościa w sympatycznego, dobrotliwego starszego pana. Czy taka przemiana jest możliwa? Dickens dowodzi, że tak, i pokazuje, w jaki sposób może zaistnieć.

Czemu Opowieść wigilijna zawdzięcza popularność?

  • Nastrojowi bliskiemu sercu całej Europy, zwłaszcza w świąteczny czas. Dickens korzysta z magii świąt Bożego Narodzenia – tego wyjątkowego czasu, kiedy ludzie mają potrzebę bycia z bliskimi, doceniają miłość i rodzinę, kiedy nikt nie powinien być sam. Potrafi świetnie ten nastrój oddać – pokazując zimowy Londyn, zaglądając do okien domów, i wywołując świąteczne duchy.
  • Wzruszającej fabule – trochę baśniowej, szczęśliwie zakończonej, pokazującej nieszczęście, ale i radość – któż nie lubi historii o duchach z happy endem w finale?
  • Filmowi – w naszych czasach Opowieść wigilijną Dickensa spopularyzował film – to jedna z wielokrotnie filmowanych i najczęściej emitowanych w święta historii.

Jakie przesłanie zawarł w Opowieści wigilijnej Karol Dickens?

Opowieść wigilijna odpowiada na pytanie, co jest właściwie sensem i wartością życia. Okazuje się, że jest nią miłość, pomoc bliźnim, a nie pieniądz.

Dickens zawarł w opowieści:

  • potępienie chciwości, egoizmu, samolubstwa, obojętności na cudze cierpienie,
  • protest przeciw władzy pieniądza, który zawładnął życiem Scrooge’a i jego wspólnika Marleya,
  • potępienie zmarnowanego życia – a za takie uważa pisarz życie samotne, bez miłości, we władzy pieniądza,
  • pochwałę miłości. I jest to być może najważniejszy przekaz tej książki – miłość, wyrozumiałość wiodą do dobra, należy się nawet paskudnym typom w rodzaju Scrooge’a – może ich przemienić w jednostki… znośne.

Serwis pytań

Na jakiej zasadzie Dickens prezentuje świat w swojej powieści?

Na zasadzie kontrastu. Są tu osoby dobre i złe, czyny dobre i złe, uczucia pozytywne i negatywne. Scrooge należy początkowo do „obozu negatywów”, ale przeistacza się i przechodzi na stronę dobra.

Wartości przeciwstawiane prawem kontrastu to:

  • miłość – egoizm
  • szczodrość – skąpstwo
  • rodzina – samotność

Jaki typ bohatera uosabia Scrooge?

  • Scrooge to jeden z literackich symboli skąpstwa. Jeśli szukać drugiego – to może z nim rywalizować tylko Molierowski Harpagon. Są to postacie, które oślepiła władza pieniędzy – ich los zaś dowodzi, że nie jest to wartość, która powinna stać się sensem życia.
  • Drugi typ – Scrooge to bohater przemieniony. Na początku ponury, antypatyczny skapiec – w końcu przyjazny światu dobrodziej. Początkowo „Przemykał samotnie między ludźmi i z całą premedytacją odstraszał wszelkie odruchy życzliwości”. Na końcu „Niektórzy śmiali się z tej nagłej przemiany, ale Scrooge nic sobie z tego nie robił. […] Sam był szczęśliwy i niezwykłą radość dawało mu sprawianie przyjemności innym”.

Podziel postacie powieści na osoby realistyczne i fantastyczne.

Postacie fantastyczne to cztery duchy:

  • Duch Johna Marleya,
  • Duch Przeszłych Wigilii,
  • Duch Teraźniejszych Świąt Bożego Narodzenia,
  • Duch Przyszłych Wigilii.

Postacie realistyczne to:

  • Ebenezer Scrooge,
  • jego kancelista Bob Crathit,
  • jego rodzina, siostrzeniec Scrooge’a – Fred.

Zestaw najważniejsze pouczenia, które przyniosły duchy:

  • Duch wspólnika – Johna Marleya swoim przykładem chce przestrzec Scrooge’a przed zmarnowanym życiem:„Pomaganie innym powinno stać się moim najważniejszym interesem (…). Interesy – to ostatnia rzecz, jakiej warto poświęcić życie”. „Na każdym człowieku ciąży obowiązek duchowego bratania się ze swoimi bliźnimi”.
  • Duch Przeszłych Wigilii pokazuje Scrooge’owi, co stracił – miał przecież rodzinę, szanse na miłość.
  • Duch Teraźniejszych Świąt Bożego Narodzenia pokazuje wielkoduszność i zarazem kłopoty dobrych ludzi z otoczenia Scrooge’a. Siostrzeniec mówi mu – o nim – ważną prawdę: „Przecież nikt przez niego nie cierpi, jedynie on sam”.
  • Duch Przyszłych Wigilii uświadamia mu jaką tragedią jest umrzeć nie pozostawiając po sobie jednej łzy i cierpienia bliskich.

Zobacz:

Opowieść wigilijna Dickensa

Dawid Copperfield – Karol Dickens

Co możesz powiedzieć o sylwetce twórczej Karola Dickensa?

Facebook aleklasa 2