Praca

  • Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem
    Rozmaicie pojmowane idee pracy organicznej i pracy u podstaw wypełniają działania Justyny, Witolda, Benedykta, Jana.
  • Nowele o pracy u podstaw: Orzeszkowej A… B… C…, Sienkiewicza Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela
    Opowieści o losach nauczycieli poświęcających się edukowaniu najniższych warstw społecznych.
  • Bolesław Prus, Lalka
    Zagadnienie pracy organicznej jednym z podstawowych tematów powieści.

Ojczyzna, historia

  • Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem, Gloria victis
    Obraz prowincji polskiej w drugiej połowie XIX stulecia. Legenda o Janie i Cecylii, protoplastach rodu nobilitowanych przez Zygmunta Augusta, opowieścią uświęcającą życie i pracę mieszkańców Bohatyrowicz; ich grób – symbolem tradycji.
    Wspomnienie powstania styczniowego jako zrywu jednoczącego naród. Miejsca święte: mogiła powstańcza w powieści, las w noweli.
  • Bolesław Prus, Lalka
    Obraz społeczeństwa polskiego drugiej połowy XIX wieku. Wpływ historii na współczesność. Przeżycia powstaniowe Wokulskiego jako znak romantycznej strony jego osobowości. Napoleońskie sympatie Rzeckiego znakiem jego idealizmu.
  • Henryk Sienkiewicz, Latarnik
    Problem emigracji i tęsknoty za ojczyzną.
  • Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, Trylogia
    Barwne, plastyczne, niekoniecznie zgodne z faktami historycznymi, obrazy chwalebnej przeszłości Polski tworzone ku pokrzepieniu serc.
  • Henryk Sienkiewicz, Quo vadis
    Barwny obraz Rzymu w okresie prześladowania chrześcijan.
  • Bolesław Prus, Faraon
    Obraz Egiptu za panowania Ramzesa XIII, a zarazem funkcjonowania uniwersalnych mechanizmów władzy.

Miasto

  • Bolesław Prus, Lalka
    Wielki realistyczny portret miasta: jego topografii społecznej i duchowej.
  • Bolesław Prus, Kamizelka, Katarynka
    Barwne realistyczne szkice z życia mieszkańców wielkiego miasta.
  • Maria Konopnicka, Dym, Nasza szkapa, Mendel Gdański
    Nowele z tezą o niepowodzeniach i niedolach miejskich warstw nieuprzywilejowanych: robotników, biedoty, Żydów.

Wieś

  • Henryk Sienkiewicz, Szkice węglem, Janko Muzykant; Bolesław Prus, Antek, Placówka
    Wieś jako obszar zacofania i braku perspektyw; niedola chłopa, niemogącego liczyć na niczyje wsparcie.
  • Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem
    Wieś jako obszar magiczny – mikrokosmos, w którym są obszary przynależne rozmaitym aspektom ludzkiej egzystencji.
  • Bolesław Prus, Lalka
    Wiejska rezydencja arystokratyczna w Zasławku urzeczywistnieniem pozytywistycznych ideałów.

Miłość

  • Bolesław Prus, Lalka
    Miłość Wokulskiego do zblazowanej arystokratki Izabeli Łęckiej.
  • Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem
    Idea miłości w harmonii z naturą i wewnętrznym powołaniem, urzeczywistniona przez Justynę i Jana.
  • Sienkiewicza Trylogia, Quo vadis
    Barwne historie miłosne głównych bohaterów kolejnych części Trylogii: Skrzetuskiego i Heleny, Kmicica i Oleńki, Wołodyjowskiego i Baśki, i Quo vadis: Ligii i Winicjusza.
  • Adam Asnyk, poezje
    Motyw miłości nieszczęśliwej, bez szans na spełnienie.

Dziecko

  • Nowele tendencyjne: Prusa Antek, Orzeszkowej Dobra pani, Konopnickiej Nasza szkapa, Sienkiewicza Janko Muzykant.
    Utwory ukazujące niedolę i poniżenie dzieci z najuboższych warstw społecznych – ich niemożność rozwoju.
  • Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy
    Powieść przygodowa, której bohaterowie to dwójka dzieci podróżujących przez Afrykę.

Zobacz:

MATURALNA WIEDZA O REALIZMIE

Motywy literackie – zestawienie epokami