Poezja – jak wszystkie inne dziedziny – uległa wpływom nowej epoki.

  • Cóż stało się tematem poezji?
    Oto wkroczyły do świata liryki: technika, miasto, maszyny, tłum.
  • Nowe kierunki, propagujące nowe formy to:
    • ekspresjonizm,
    • awangarda poetycka,
    • futuryzm,
    • dadaizm,
    • nadrealizm,
    • neoklasycyzm.

Ekspresjonizm

Ojczyzną nurtu były Niemcy, a podjęło go nowe pokolenie XX wieku około 1910 roku. Ekspresja – to wyrażanie, uzewnętrznianie tego, co tkwi głęboko we wnętrzu człowieka. Poezja musi wyrażać to wnętrze – tak jak obraz Muncha pt. Krzyk materializuje i obrazuje, zdawałoby się abstrakcyjne, zjawisko.

Jakie znasz podstawowe cechy ekspresjonizmu?

Awangarda poetycka

Rozwinęła się zwłaszcza we Francji. Jej czołowym przedstawicielem był Guillaume Apollinaire – czyli Wilhelm Apollinaris Kostrowicki, Polak z pochodzenia.

  • Twórcy awangardy głosili:
    • swobodny tok obrazowania,
    • liryzm wizualny (kształt utworu też ma być widoczny, np. wiersz w kształcie fontanny, żołnierza itp.),
    • prozaizmy w poezji,
    • poezja kreacyjna – czyli powołująca do istnienia nowy świat, który dotąd istniał tylko w wyobraźni poety.

Futuryzm

Jak wynika z nazwy, nakazywał całkowite odcięcie się od przeszłości, a spojrzenie ku przyszłości (futurus – przyszłość).

  • Za temat poezji obrali sobie futuryści cywilizację miast i technikę.
  • Ich hasło brzmiało: „Ryczący automobil jest piękniejszy niż Nike z Samotraki”.
  • Przedstawiciele futuryzmu:
    • Filippo Tommaso Marinetti,
    • w Rosji Włodzimierz Majakowski.
  • Głosili, że:
    • wojna to jedyna higiena świata
    • profesorowie, archeolodzy i muzea to gangrena tego świata

Dadaizm

To już skrajna koncepcja poetycka. Ruch dada rozwinął się w Szwajcarii, a nazwę wziął od zabawki niemowlęcej. Programem dadaistów był bezsens, celem bunt przeciw całemu światu. Głosili: „Włóżcie słowa do kapelusza, wyciągnijcie na chybił trafił, a otrzymacie poemat dada”. Mieszanka sylab nie przetrwała długo, lecz dadaizm stał się źródłem kierunku w malarstwie
(tzw. collage).

Nadrealizm

W poezji zaczął się od Apollinaire’a, który głosił, że „człowiek, chcąc naśladować chód – wymyślił koło” – i takim właśnie działaniem winna być poezja. Podjęli tę myśl nadrealiści:

  • André Breton,
  • Paul Eluard,
  • Louis Aragon.

Zaproponowali poezję złożoną z potoku obrazów, „przygodę wyobraźni”, luźne skojarzenia, których motywacja tkwi w głębszych pokładach psychiki człowieka.

Neoklasycyzm

To najmniej rewolucyjna koncepcja nowej poezji. Poeci tego nurtu stosują swojego rodzaju „odwrót” w stronę klasyki.

  • Oto Paul Valéry tworzy filozoficzne aluzje, abstrakcje intelektualne, lecz formę utworów buduje według klasycznych wzorców.
    • poezja „czysta”
    • erudycja, intelekt
    • tradycyjne gatunki (oda, sonet)
    • porządek, synteza wiersza
  • Thomas Eliot pragnie przeżywać doświadczenia minionych epok i proponuje ponadczasowe rozumienie świata – zwłaszcza w swoim słynnym dziele pt. Ziemia jałowa.

Surrealizm

  • André Breton
    • spróbuj zapisać własne skojarzenia, wizje, wyłączając rozum
    • poezja – areną podświadomości

Uwaga! Surrealizm jest konsekwencją realizacji psychoanalizy w literaturze i sztuce. Surrealiści zapragną utrwalić sen, wizję, halucynację – będą je malować lub rekonstruować słowem. Odkrywając podświadomość, stworzył Freud nowe przestrzenie dla artystów wszelkich dziedzin – ale zdegradował rozum, świadomość i logikę myśli.

 

Zobacz:

 

Co możesz powiedzieć o poezji międzywojennej Europy?

Dwudziestolecie międzywojenne – TABELA

 

Przedstaw najważniejsze kierunki w sztuce nowoczesnej

Groteska jako podstawowa kategoria estetyczna XX wieku.

Stulecie artystycznych eksperymentów, czyli nowatorskie zjawiska w literaturze XX wieku

Mapa polskiej poezji współczesnej

Główne kierunki filozoficzne XX wieku

Filozofia i psychologia dwudziestolecia międzywojennego