W ciągu dziewiętnastego wieku prasa stała się podstawowym forum wymiany poglądów i toczenia walk zarówno między stronnictwami polityczno-społecznymi, jak i ugrupowaniami artystycznymi. Regułą było, że danej grupie sprzyjał określony periodyk. W momencie zaś, gdy powstawała taka nowa grupa, zwykle zakładała sobie swoją własną gazetę. W okresie popowstaniowym jak grzyby po deszczu zaczęły się mnożyć nowe czasopisma zakładane przez formujące się ugrupowania pozytywistów.

  • Pierwszą jaskółką był Przegląd Tygodniowy założony w roku 1866 przez Adama Wiślickiego – bardzo wojownicze pismo młodych pozytywistów; miało ono zresztą pozostać najbardziej radykalnym spośród periodyków tego pokolenia.
  • Mniej ostre w tonie były publikacje w dwutygodniku Niwa; pozytywiści, a byli wśród nich Sienkiewicz i Prus, zaczęli się w nim pojawiać od roku 1872.

 

Prasa, jej rozwój, ograniczenia cenzuralne i zasięg zależały oczywiście od tego, o którym z zaborów mówimy.

Zabór rosyjski

Mimo ścisłej cenzury prasa rozwijała się dynamicznie. Modne stały się tzw. kurierki: Kurier Warszawski, Kurier Codzienny, Kurier Poranny. Kurierki, obok Gazety Warszawskiej i Gazety Polskiej, należały do prasy codziennej. To właśnie w Kurierze Warszawskim Prus zamieszczał słynne Kroniki

  • Czasopisma młodych: Przegląd Tygodniowy (Aleksander Świętochowski), Niwa (Piotr Chmielowski), Ateneum (Piotr Chmielowski). To były główne trybuny programu pozytywistycznego. Tu „ostrzyli” pióra Świętochowski, Chmielowski, Ochorowicz, Orzeszkowa, Prus i Sienkiewicz.
  • Pisma konserwatywne – głos starych: Biblioteka Warszawska, Tygodnik Ilustrowany.
  • Istniał wówczas także „dziadek” dzisiejszych pism kobiecych Bluszcz.

Zabór austriacki (Lwów, Kraków)

  • Lwów: urzędowa Gazeta Lwowska i prawicowy, konserwatywny, klerykalny – Przegląd Lwowski.
  • Kraków: Czas (gazeta konserwatywna), Przegląd Polski – liberalne czasopismo młodych, Kraj – pismo propagujące poglądy pozytywistów.

Zabór pruski

Przy Bismarkowskiej kulturkampf (antypolskiej, wynaradawiającej polityce) nie istniał prawie spór ideowy między stronami prasowymi. Słabą trybuną pozytywistycznego światopoglądu był tu Tygodnik Wielkopolski.

 

Co pisano

  • W prasie działo się literackie „wszystko”. Nawet czysto literackie utwory ukazywały się z reguły najpierw w czasopismach – powieści w odcinkach, a nowele w całości.
  • Poza tym wszyscy znani pisarze byli też publicystami. Prus, Sienkiewicz, Orzeszkowa i Konopnicka bardzo często na łamach prasy zabierali głos w sprawach zupełnie nieartystycznych.
  • Byli także wielcy pozytywistyczni publicyści nie-pisarze. Trzeba pamiętać zwłaszcza o Aleksandrze Świętochowskim i Adamie Wiślickim.To właśnie ich pióra są najważniejsze manifesty pozytywizmu.
  • Wraz z rozkwitem dziennikarstwa rozwinął się także bardzo ważny w owym okresie gatunek publicystyczny – felieton. Była to dziedzina dziennikarstwa przeznaczona dla najlepszych. Redaktorzy starali się przyciągnąć jako felietonistów najsławniejszych pisarzy: Prusa, Sienkiewicza, Kraszewskiego. Felietony – nazywane wówczas często kronikami – ukazywały się na ogół co tydzień, w stałej rubryce, której panem był autor. Musiały jakoś dotykać spraw bieżących, „być na czasie”, ale można w nich było pisać o wszystkim, byle tylko jak najciekawiej i jak najdowcipniej.

Krytyka literacka
Pozytywizm to także czas, w którym na stałe już zagościła w polskiej kulturze funkcja zawodowego krytyka literackiego. Ówcześni krytycy miewali często potężne wpływy. Ich pochwała lub nagana przesądzały o losie niejednej powieści. Najważniejsze są postacie Piotra Chmielowskiego w Warszawie i Stanisława Tarnowskiego w Krakowie. Trzeba od razu dodać, że krytycy ci nie zajmowali się tylko opiniowaniem i recenzowaniem utworów. Przede wszystkim głosili, jak pisać należy, choć im samym rzadko zdarzało się napisać jakiś ciekawy utwór.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Czy pozytywiści zrezygnowali z walki o wolność?

Jak przebiegał rozwój publicystyki w pozytywizmie? Zaprezentuj twórców publicystyki i artykuły programowe.

https://aleklasa.pl/liceum/c111-jak-odpowiadac-z-polskiego/realizm-pozytywizm/c140-pozytywizm-w-polsce/scharakteryzuj-program-spoleczny-polskiego-pozytywizmu

Program pozytywistów

Przedstaw koncepcję ocalenia narodu ukazaną w dziełach wybranych pozytywistów polskich

Jaki był stosunek pozytywistów do romantyzmu?

Program i filozofia epoki realizmu. Wymień pojęcia i znaczenie

Program społeczny polskiego pozytywizmu

Realizm – życiorys kultury