Breaking news
  • No posts where found

POJĘCIOWNIK

Rozległość epicka

Rozległość epicka – polega na bardzo dokładnym, szczegółowym przedstawieniu fabuły również dzięki użyciu bardzo rozbudowanych zdań. Dla języka epopei charakterystyczne są porównania homeryckie, zwłaszcza w opisach przyrody.

Oda

Oda – jeden z najstarszych gatunków poetyckich, wywodzący się jeszcze z liryki greckiej. Ody utrzymane były zazwyczaj w podniosłym stylu, miały charakter pochwalny lub dziękczynny. Dużą popularnością gatunek ten cieszył się w epokach zapatrzonych w antyk: w renesansie i klasycyzmie. Ody klasycystyczne były zazwyczaj utworami okolicznościowymi, opiewały ważne wydarzenia, adresowane były często do konkretnych osób. Chętnie sięgano w nich do wątków mitologicznych. Po gatunek sięgnęli też romantycy: w ich wykonaniu były to utwory znacznie swobodniejsze w stosunku do antycznego wzorca,

TEMAT

Temat – to, o czym jest mowa w dziele literackim, wydobyte z utworu i uogólnione znaczenie zespołu motywów. Temat jest więc pojęciem szerszym niż motyw; można powiedzieć, że jest to oś, wokół której skupiają się różne elementy dzieła (wydarzenia, losy postaci, opisy przyrody i stanów duszy bohaterów, dialogi, monologi itd.). Możliwe jest co najmniej podwójne rozumienie tego pojęcia. W pierwszej wersji – temat, to po prostu to, na czym przede wszystkim skupia się dane dzieło

MOTYW

Motyw to temat w sensie przekrojowym, uniwersalny i ponadczasowy. Pojawia się w wielu tekstach, różnych epok i dziedzin sztuki. Ewoluuje wraz z historią kultury, w miarę upływu czasu pojawiają się różne możliwości, scenerie i metody jego realizacji – zawsze jednak “sedno rzeczy” będzie dotyczyć tego samego. W kulturze europejskiej każdy motyw kulturowy można zakorzenić w dziełach biblijnych i/lub grecko-rzymskich Można mówić więc o motywie nieszczęśliwej miłości, albo motywie równości wobec

WĄTEK

Wątek to linearny, rozwijający się w czasie fragment akcji utworu epickiego lub dramatycznego, dotyczący pojedynczego bohatera lub problemu. Utwór małych rozmiarów (nowela, opowiadanie) może się skupiać na jednym wątku, utwór obszerniejszy (np. powieść) może mieć wiele wątków. W przypadku – dajmy na to – Lalki – mówimy na przykład o wątkach takich jak: miłość Wokulskiego do Izabeli, wspomnienia Rzeckiego, losy spółki do handlu z Rosją itp. Pojawienie się tego pojęcia

Sytuacja liryczna

Sytuacja liryczna – okoliczności warunkująca sposób mówienia podmiotu lirycznego. Określa jego relacje ze światem zewnętrznym i emocjonalny stan wewnętrzny. Częstym typem sytuacji lirycznej jest wynurzenie, wyznanie konkretnego „ja” lirycznego.

Kultura

Kultura – całość dokonań duchowych i materialnych ludzkości w zakresie literatury, sztuki, obyczajów. Ciągły proces twórczy związany z rozwojem społeczeństw, z osiągnięciami tak nauce, sztuce jak i obyczajach, wartościach i wzorach postępowania.. Łatwo podzielić zbiór powyższy na dorobek materialny i niematerialny (duchowy) Ale – uwaga  -słowo kultura ma kilka znaczeń. Rozumiemy kulturę także jako określony, całkowity dorobek danego społeczeństwa – np. kultura Inków. Jeszcze inaczej rozumiemy ją jako sposób zachowania

Średniowiecze

Średniowiecze – nazwa epoki Nazwę tę – nieco ironiczną, a nawet lekceważącą – zawdzięczamy twórcom renesansu, którzy uznali średniowiecze za okres przejściowy (czyli „średni”, w znaczeniu „pośredni”) pomiędzy starożytnością a odrodzeniem. Ludzie renesansu bowiem za doskonałe uważali ideały starożytne. Średniowiecze z kolei uznawali za barbarzyński czas odejścia od antycznych wzorców, do których powrócono dopiero w odrodzeniu. Łacińska nazwa „media aetas” oznacza dokładnie „wieki średnie” („medium aevum” – „wiek średni”) i pojawiła się po raz pierwszy w wieku

PRZYBYSZEWSZCZYZNA

PRZYBYSZEWSZCZYZNA – termin ten pochodzi od nazwiska Stanisława Przybyszewskiego, twórcy otoczonego legendą, propagującego najbardziej skrajne i kontrowersyjne założenia modernizmu. Przybyszewszczyzna – to zestaw poglądów Przybyszewskiego, lecz także „moda na Przybyszewskiego” – czyli analogiczny styl bycia, wyznawanie głoszonych przez Przybyszewskiego twierdzeń, propagowanie jego twórczości. Przybyszewszczyzna kwitła w epoce Młodej Polski, zwłaszcza w Krakowie, lecz wraz z końcem epoki zgasło zafascynowanie osobowością tego twórcy. Była to legenda „kapłana sztuki”, który zachwycał, gorszył

LITERATURA ŁAGROWA

LITERATURA ŁAGROWA – terminem tym określa się literaturę wyrosłą z doświadczeń obozowych, zwłaszcza tę dotyczącą obozów sowieckich (łagier – obóz). Powieści i opowia–dania dotyczące „obozów pracy” tworzonych przez władze radzieckie, w naszej literaturze znane i „jawne” są od niedawna. Głośne utwory to: Inny świat Gustawa Herlinga–Grudzińskiego, Na nieludzkiej ziemi i Wspomnienia starobielskie Józefa Czapskiego,  W domu niewoli Beaty Obertyńskiej. Słynne są także utwory pisarza rosyjskiego Aleksandra Sołżenicyna Archipelag Gułag oraz Jeden

ARCHÉ

Arché to początek, przyczyna, pierwsza zasada rządząca światem – materia, z której powstał i dzięki której nadal istnieje. Arche to główny cel poszukiwań pierwszych „zawodowych” myślicieli, jońskich filozofów przyrody. Arche według Talesa z Miletu to woda; Anaksymenesa to powietrze; Heraklita to ogień; Ksenofanesa to ziemia

LIRYKA ROLI

Liryka roli – podmiot liryczny jest postacią historyczną, mitologiczną, drzewem itp., w każdym razie wypowiedź podmiotu lirycznego ma naśladować wypowiedź owej postaci i w żaden sposób jego sądów nie można utożsamiać z sądami autora. Przykład z wiersza Zbigniewa Herberta Tren Fortynbrasa Teraz kiedy zostaliśmy sami możemy porozmawiać książę jak mężczyzna z mężczyzną chociaż leżysz na schodach i widzisz tyle co martwa mrówka (…) Nigdy nie mogłem myśleć o twoich dłoniach bez

ANTONIMY

Antonimy – to powiązane znaczeniowym kontrastem pary wyrazów nazywających przeciwstawne symetrycznie cechy (np. wysoki – niski), działania (np. zamykać – otwierać) czy też elementy w obrębie danego układu pojęciowego (siostra – brat, niebo – ziemia).

SYNONIMY

Synonimy – to wyrazy równoważne znaczeniowo lub na tyle zbliżone, że mogą występować zamiennie w tych samych kontekstach (np. dbały, skrupulatny, dokładny). Zastosowanie w utworze wyrazów lub zestawień wyrazów bliskoznacznych lub przeciwstawnych jest często stosowaną figurą stylis­tyczną. Pary określeń wykluczających się lub całkowicie do siebie niepasujących zwracają uwagę czytelnika i skierowują ją na nowe tory interpretacyjne. Dzięki temu zabiegowi autorzy często wprowadzają do utworów wydźwięk ironiczny bądź zwracają uwagę czytelnika na złożoność zjawisk

PERSWAZJA

Perswazja – działanie impresywne, odwołujące się przede wszystkim do uczuć słuchaczy, mające najczęściej na celu przekonanie ich do stanowiska autora i narzucenie im poglądów autora.

LAKONICZNOŚĆ

Lakoniczność – jest to cecha stylu, inaczej zwięzłość, konkretność, lapidarność. Nazwa pochodzi od dawnej Lakonii (Sparty), gdzie obowiązywała zasada skrótowości i precyzji wypowiedzi.

ELIPSA

Elipsa – jest to opuszczenie jakiegoś fragmentu zdania oczywistego ze względu na kontekst wypowiedzi, pozwala uniknąć niepotrzebnych powtórzeń, jest celowa w dążeniu do ekonomiczności wypowiedzi. Obecna zwłaszcza w odmianie potocznej języka.

DYSTYCH

Dystych – strofa dwuwersowa z układem rymów parzystych aa, bb, cc.

OKTAWA

Oktawa – strofa 8-wersowa. Najczęściej pisana 11-zgłoskowcem, o układzie rymów abababcc popularna w romantycznym poemacie dygresyjnym (np. Beniowski Słowackiego).

TERCYNA

Tercyna – strofa trzywersowa rymowana aba bcb, najczęściej pisana 11-zgłoskowcem lub 13-zgłoskowcem. Jest składową częścią sonetu, w którym trzecia i czwarta zwrotka (tercyny właśnie) mają zazwyczaj charakter refleksyjny.