Latarnik

Lektura w epoce

Stop! Jesteś w pozytywizmie!

  • W tej epoce cenimy pracę, nie walkę zbrojną, ziemię i naukę, nie fantastyczne światy i baśnie… A przy tym miłość ojczyzny i tęsknota za nią pozostaje ta sama…
  • Henryk Sienkiewicz jest czołowym pisarzem polskiego pozytywizmu, najbardziej znane są jego powieści historyczne – ale pisał też powieści, nowele i opowiadania osadzone w swojej współczesności. Latarnik do nich należy.
  • W utworze kluczową rolę odgrywa Pan Tadeusz – wielka romantyczna lektura.
  • Także temat jest rodem z romantyzmu – tęsknota za ojczyzną, los emigranta. Niemniej utwór powstał już w epoce następnej.

 

Latarnik a pozytywizm

  • Jest utworem prozatorskim – w tej epoce dominuje proza.
  • Jest nowelą, a pozytywizm to złoty wiek noweli polskiej.
  • Jest dowodem na to, że żyje pamięć narodu i ojczyzny – nawet w polskich tułaczach rozrzuconych po świecie.
  • Pojawia się w utworze zagadnienie pracy, jej utraty na skutek poddania się emocjom.

Tytuł

Latarnik. Noweliści lubili zamieszczać w tytule charakterystyczny element, rekwizyt, który odgrywał dużą rolę w akcji – albo imię bohatera. Sienkiewicz uwypuklił w tytule funkcję, której podjął się bohater.

Autor

Henryk Sienkiewicz. Polski pisarz XIX wieku, autor powieści historycznych (Krzyżacy, Trylogia, Quo vadis) powieści dla młodzieży – W pustyni i w puszczy, także opowiadań i listów. Ceniony w kraju, sporo podróżował, poznał nie tylko Europę, ale i Stany Zjednoczone oraz Afrykę.

Pamiętaj, że był pierwszym polskim noblistą w dziedzinie literatury!

Gatunek

Nowela – bardzo popularny w epoce pozytywizmu gatunek – utwór krótki, zwarty, jednowątkowy.

Sposób na zapamiętanie treści

Nie potrzeba tu specjalnych sposobów.

  • Plan teraźniejszy

    To co zdarzyło się w Aspinwall, to dosłownie kilka faktów: Polak Skawiński, który skrupulatnie wykonuje obowiązki latarnika, otrzymał paczkę od Towarzystwa Polaków, a w niej książki. Między innymi – Pana Tadeusza Mickiewicza. Gdy zaczął czytać, tak pochłonęła go lektura, tęsknota za krajem, rozpacz, że zapomniał o zapaleniu latarni. Stracił posadę i wyruszył na dalszą tułaczkę.

  • Plan przeszłości

    Skawiński w chwili wydarzeń ma już 70 lat. Za sobą przeszłość bojownika o wolność ojczyzny; był uczestnikiem powstania listopadowego, walczył w Wiośnie Ludów, walczył też o wolność na obcej ziemi – w Hiszpanii, w Stanach Zjednoczonych podczas wojny secesyjnej. Poza tym podejmował się różnych prac: był poszukiwaczem złota, farmerem w Kalifornii, marynarzem, kowalem, fabrykantem. Nie powodziło mu się – nie udało mu się osiąść nigdzie na stałe…

 

Trzy najważniejsze pytania

1. Dlaczego Sienkiewicz zmienił lekturę, która stała się przyczyną kłopotów latarnika?

Bo pisarzowi nie chodziło o sam fakt niedopełnienia obowiązków latarnika. Chciał zwrócić uwagę odbiorców na tęsknotę emigranta za krajem, na jego patriotyzm. Lektura romansu (zobacz dopisek  „Geneza” na marginesie) niezbyt pasuje do takiego przesłania a lektura Pana Tadeusza, swoistej biblii narodowej – tak. Dlatego Skawiński zaczytuje się w Panu Tadeuszu i daje się ponieść nie tyle ciekawości co uczuciom żalu, goryczy i tęsknoty. W ten sposób problematyka noweli zyskuje zupełnie inny wymiar, a pisarz pokazuje jak wielką rolę w życiu narodu odgrywa literatura.

2. Czego symbolem stała się postać Skawińskiego?

Losu i uczuć polskich emigrantów. Biografia bohatera – smutna, nieudana – obrazuje los Polaków pozbawionych ojczyzny, wygnańców z własnego kraju. Ich niedola i stan uczuć ważniejsze są od samego wypadku niezgaszenia latarni.

3. Czym jest retrospekcja i jaką rolę spełnia w noweli?

Retrospekcja to zabieg„cofnięcia w czasie” fabuły – po to, by pokazać wypadki minione. Takiego zabiegu używa też Sienkiewicz, aby zaprezentować przeszłość Skawińskiego.

 

Latarnik – serwis pytań

1. Kim był Skawiński jako typ postaci:

  • polski patriota – żołnierz wałczący o „wolność waszą i naszą” (przeszłość),
  • tułacz, emigrant poszukujący zarobku (przeszłość),
  • samotnik na bezludnej wyspie (teraźniejszość),
  • bohater– „ofiara” literatury (teraźniejszość).

2. Dlaczego lektura Pana Tadeusza wzbudziła w Skawińskim tak silne emocje?

Bohater całe życie spędził na tułaczce, a jego część poświęcił na walkę o wolność. Uświadomił sobie nagle, że nie widział ojczyzny kilkadziesiąt lat, że zapewne nigdy tam nie powróci. Czytał Pana Tadeusza – wyraz tęsknoty i miłości do kraju innego emigranta-poety. Mickiewicz przywołuje polskie krajobrazy, polską przeszłość, wartości ważne dla Polaków, w Inwokacji kieruje swoje słowa do Matki Boskiej. Dla polskiego patrioty to nie była zwykła książka – to strofy, które ujmowały sens i klęskę jego życia. Dlatego zadziałały tak silnie.

3. Czy dobrze się stało, że Skawiński dostał Pana Tadeusza?

W pierwszej chwili można by powiedzieć, że nie – bo przecież stracił pracę, spokojne miejsce zamieszkania i życia… Ale scena, w której Skawiński wyrusza na dalszą tułaczkę, przyciskając Pana Tadeusza do piersi, sugeruje, że nie.Tak jakby bohater przytulał do siebie kawałek ojczyzny – odzyskał po części utraconą wartość. Przypomniał sobie swoją tożsamość i swój kraj – to większa wartość niż samotne życie latarnika na bezludnej wyspie…

4. Wymień dwa najważniejsze tematy, jakie podejmuje Sienkiewicz w Latarniku?

  • Temat losu i uczuć polskich emigrantów.
  • Temat wpływu literatury na dzieje narodu i jednostki.

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

10. Jaką problematykę poruszali pozytywiści w nowelach?

7. NOWELE OBOWIĄZKOWE – przegląd. – „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej. „Kamizelka” Bolesława Prusa. „Mendel Gdański” Marii Konopnickiej. „Szkice węglem” Henryka Sienkiewicza. „Powracająca fala” Bolesława Prusa. „Miłosierdzie gminy” Marii

Mistrzowie nowelistyki – referat

Bohaterowie nowel pozytywistycznych

Przegląd noweli obowiązkowych