Hymn do Nirwany – Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Hymn do Nirwany Tetmajer

Tytuł

  • Nirwana (sanskr. nirwana – wygaśnięcie) to w filozofii Wschodu zanik pragnień i wyzwolenie się od kolejnych cierpień w życiu, osiągnięcie oświecenia. Ten stan wiecznej błogości jest równoznaczny z zanikiem ego. Tego stanu nie da się podobno racjonalnie wytłumaczyć ani zadowalająco oddać za pomocą słów. Osiągnięcie nirwany możliwe było na drodze praktyk medytacyjnych stworzonych przez Buddę.
  • Za sprawą Artura Schopenhauera stan nirwany błędnie interpretowano jako roztopienie się jednostkowego istnienia w nicości. To rozumienie nirwany rozpowszechniło się w literaturze końca XIX w., m.in. w wierszach Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
  • Hymn – utwór liryczny o uroczystym charakterze, wychwalający bóstwo, bohatera lub idee (wartości) takie jak ojczyzna, wolność i inne. Styl hymnów jest podniosły, pełen patosu.
  • Modernistyczny ból istnienia.
  • Nirwana to termin przejęty z filozofii hinduskiej przez Schopenhauera, jednego z głównych filozofów epoki. Uważał on nirwanę za najlepszą formę ukojenia – a przecież życie jest pasmem cierpień…

Adresat i nadawca

  • Adresat został wyraźnie wskazany w tytule utworu – to nirwana, upersonifikowane pojęcie. Zwróćmy uwagę na pisownię – wielka litera świadczy o tym, że autor wiersza traktował to pojęcie z wielką powagą i namaszczeniem. „Ja” liryczne zwraca się właśnie do tego upersonifikowanego pojęcia: „Z otchłani klęsk i cierpień podnoszę głos do ciebie, Nirwano!”, „Od oczu moich odegnaj złe i nikczemne twarze, Nirwano!” itd. Nirwana została ukazana tu jako wybawicielka od wszelkich trosk, jedyna nadzieja udręczonego człowieka.
  • Nadawca przemawia w pierwszej osobie liczby pojedynczej:
    „podnoszę głos do ciebie”,
    „I w bólach konwulsyjnych tarza się ma dusza” itd.
  • Silnie jest tu podkreślony indywidualizm osoby mówiącej w wierszu.
    Spróbujmy scharakteryzować nadawcę.

    • To człowiek „utrapion srodze”, który chciałby się wyrwać ze szponów zła.
    • Człowiek zmęczony i załamany ludzką podłością; przepełnia go wstręt do ludzi.
    • Człowiek, który chce uciec od myśli i pamięci, pogrążyć się w niebycie.
    • Człowiek o zbolałej duszy, któremu trudno jest żyć.

Nawiązania religijne w tym wierszu

  • Wiersz nawiązuje do formy modlitwy błagalnej.Łatwo możemy go skojarzyć:
    • z chrześcijańską modlitwą Ojcze nasz:
      „Przyjdź twe królestwo jako na ziemi, tak i w niebie”Słowa „Przyjdź twe królestwo…” oraz „I przyjdź królestwo twoje na ziemi, jak i w niebie” otwierają i zamykają dzieło, tworząc klamrę.
    • Z biblijnym Psalmem 129 (130) De profundis clamavi ad Te, Domine („Z głębokości wołam do Ciebie, Panie”)
      „Z otchłani klęsk i cierpień podnoszę do ciebie głos, Nirwano!”
  • Ten wiersz można potraktować jako wyznanie nowej wiary – nihilizmu. Wiersz formalnie jest bardzo podobny do litanii – popularnej modlitwy chrześcijańskiej, w której wyznawcy tej religii zwracają się do Maryi, Jezusa czy świętych z prośbą o łaski i opiekę. „Ja” liryczne zamiast tradycyjnie do świętych osób, zwraca się do nirwany, co konserwatywnym odbiorcom mogło wydać się obrazoburcze…

Dekadenckie nastroje

  • To niejedyny wiersz, w którym poeta daje wyraz swoim dekadenckim nastrojom. Podobnie czyni w znanych utworach takich jak Nie wierzę w nic…, Koniec wieku XIX.
  • W wierszu Nie wierzę w nic… poeta przedstawia definicję pojęcia nirwany:I jedno mi już tylko zostało pragnienie
    Nirwany, w której istność pogrąża się cała
    W bezwładności, w omdleniu sennym, tajemniczym
    I nie czując przechodzi z wolna w nieistnienie.
    Dusza ma, która w wnętrzu swoim tworzy…

Budowa wiersza

Ten wiersz zaliczymy do liryki bezpośredniej. Nadawca wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej: „dusza ma”, „głos żaden uszu mych nie trąca” itd. Wiersz składa się z trzech czterowersowych zwrotek o rymach okalających (typu abba, cddc). Ma regularną budowę.

Dusza – bohaterka utworu

I strofa

  • Dusza ukazana jest jako byt aktywny, który „w wnętrzu swoim tworzy”, lecz ta aktywność nie ratuje jej przed poczuciem pustki i marazmem.

II strofa

  • Dusza pogrąża się coraz głębiej i głębiej w sobie, lecz jej właściciel nadal czuje się jak bez duszy.

III strofa

  • Dusza leci kędyś poza obręb bytu. Nadchodzi nirwana:
    Nirwana świat mi szarą okrywa zasłoną
    i wszystko się pogrąża w otchłaniach niebytu.
  • Dusza ukazana została jako dynamiczna, „kreatywna”. Tę jej cechę podkreślają dynamiczne czasowniki: „wejdzie”, „leci”, „tworzy”.
  • Dusza to jedyna możliwość kontaktu ze światem, gdyż zmys­ły pozostają wyłączone:
    słucham, ale żaden głos uszu mych nie trąca,
    patrzę, lecz bezmiesięczna mi noc i bezgwiezdna.

Bezkresne przestrzenie

  • Poeta wyolbrzymia wielkość przestrzeni; ukazuje je jako bezkresne, przeogromne, nieograniczone: „bezdenne głębie”, „coraz niżej tonie”, „coraz szersze błonie”, „bez czasu”, „bez końca”, „otchłanie niebytu” itd.
  • W I strofie poeta zastosował przerzutnię dla pokazania nieograniczoności.
  • W III strofie mowa jest o przekraczaniu zdawałoby się nieprzekraczalnych granic: „Dusza ma leci kędyś poza obręb bytu”. Poza obrębem bytu brak rzeczywistości – jest nicość, niebyt… I tam właśnie zmierza dusza szukająca ukojenia.

Nirwana

  • Jest ratunkiem, pocieszeniem, ukojeniem:
  • świat mi szarą okrywa zasłoną.
  • Jest trwałym elementem w świecie pozbawionym granic.
  • Jest to odniesienie do filozofii Schopenhauera.

Motywy dekadenckie

  • Typowe dla dekadentyzmu motywy to:
  • Puste, wielkie przestrzenie: „błonie (…) puste, głuche i bez zorzy”.
  • Poczucie wyobcowania, alienacji, zamknięcia na świat: „głos żaden uszu mych nie trąca”.
  • Noc, ciemność: „bezmiesięczna mi noc i bezgwiezdna”.
  • Mgła: „w jakąś rozwiej przestrzenną, cichą i zamgloną”.
  • Nirwana: „świat mi szarą okrywa zasłoną”.
  • Ten wiersz to przykład typowej liryki modernistycznej. Bohaterem utworu poeta uczynił duszę. W tym wierszu mamy do czynienia z dekadencko-pesymistycznym nastrojem, symbolizmem, poszukiwaniem ratunku w nirwanie.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Ukaż Hymn do Nirwany Kazimierza Przerwy-Tetmajera jako przejaw dekadenckich nastrojów epoki.

Poezja młodopolska

Młodopolska symbolika

Poezja Kazimierza Przerwy-Tetmajera

Młoda Polska – charakterystyka epoki

Przyroda, sztuka i erotyzm w poezji Tetmajera

Kazimierz Przerwa-Tetmajer na maturze

Kazimierz Przerwa-Tetmajer – cechy twórczości

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

";?>
PODYSKUTUJ: