Do gatunków nowych zaliczymy m.in.:

  • żywoty świętych,
  • dramaty religijne
    • misteria,
    • dramat liturgiczny,
    • moralitet.

Szczególnie ciekawym gatunkiem wytworzonym w średniowieczu był moralitet – sztuka dydaktyczna. Jej słynnym bohaterem był Everyman, czyli Człowiek-Każdy, ktoś, kto symbolizował każdą istotę ludzką. Everyman spotykał na swojej drodze alegorie – uosobione cnoty lub grzechy, np. Czystość, Męstwo, Chciwość. Cnoty te roztrząsały abstrakcyjne kwestie moralne, obrazowały pokusy czyhające na człowieka, a także drogi wzorcowe, te, które wiodą do zbawienia. Alegorie toczyły spór o duszę człowieka, zaś droga Everymana symbolizowała uniwersalny los ludzki.

Przykłady poszczególnych gatunków:

Wszystkie powyższe przykłady poza moralitetem pochodzą z literatury polskiej. Można je podzielić także na gatunki religijne i świeckie.

  • Religijne:
    • hagiografia,
    • pieśni kościelne,
    • moralitet,
    • dramat liturgiczny,
    • kazanie,
    • misteria,
    • psalmy,
    • modlitwy.
  • Świeckie:
    • epos rycerski,
    • kroniki,
    • apokryfy,
    • satyry,
    • liryka miłosna wędrownych trubadurów

Co to były misteria?

Były to widowiska sceniczne, których treść dotyczyła najczęściej tematów ze Starego i Nowego Testamentu. Inscenizacje te wystawiano zwłaszcza w okresie świąt religijnych – od XIV w. poza kościołami. Akcja misteriów zawsze prezentowała dramat chrześcijańskich dziejów ludzkości, upadek człowieka, odkupienie i Sąd Ostateczny. Dramat liturgiczny obejmował przedstawienia związane z liturgią Kościoła katolickiego. Ukazywał np. zmartwychwstanie Jezusa, odgrywany zaś był w kościołach lub w specjalnie wyznaczonych do tego miejscach na zewnątrz kościołów.

Uwaga!
W XIX w. pojawiła się i znalazła uznanie tzw. powieść gotycka. Jej fabułę stanowiły niezwykłe, tajemnicze, budzące grozę wypadki. Kolejne zagadki odkrywały się ku zaskoczeniu czytelnika w toku akcji, a wszystko rozgrywało się właśnie w gotyckiej przestrzeni: najlepiej w starym zamku lub podobnej siedzibie.

Zapamiętaj!
Literatura świecka to:

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Gatunki literackie uprawiane w średniowieczu

Jakie arcydzieła epoki średniowiecza możesz wymienić?

Na czym polega alegoryczność średniowiecznej literatury?

Wyjaśnij pojęcie parenezy i literatury parenetycznej

Kartkówki ze średniowiecza w Europie

Test wiedzy o średniowieczu z komentarzem

Średniowiecze – TEST 5