Poeta noblista

To trzeci, po Reymoncie i Sienkiewiczu, laureat literackiej Nagrody Nobla. Twórczość Miłosza jest bogata – nie ogranicza się do poezji, równie ważną domeną jego działań jest proza i przekłady, był też profesorem języków i literatur słowiańskich w Berkeley w USA.

 

Periodyzacja twórczości Miłosza

Dwudziestolecie międzywojenne

Urodzony w Szetejniach w 1911 r. (powiat kiejdański na Litwie), w roku 1929 zdaje w Wilnie maturę i podejmuje studia na wydziale prawa. Wiąże się tu z grupą poetycką o katastroficznym programie – Żagary (1931-1934). Nie jest to zresztą jedyna tendencja w młodzieńczej twórczości Miłosza.

Cechy wczesnej twórczości:

  • poglądy katastroficzne (wizja upadku świata, niepokoju, kotowania w obłędnym, dążącym do katastrofy tańcu).
  • zamiłowanie do klasycznych form i tematów (dyskurs, klasyczne próby porządkowania świata),
  • wiersze prorocze, tzw. profetyczne – przewidujące przyszłość, wojnę, emigrację (np. W mojej ojczyźnie, do której nie wrócę),
  • utrwalanie litewskich krajobrazów, krainy dzieciństwa, która będzie powracać w późniejszych utworach.

Twórczość okresu międzywojennego – tomy poetyckie:

  • 1933 – Poemat o czasie zastygłym
  • 1936 – Trzy zimy

 

Wojna I tuż po wojnie

Miłosz działał w latach wojny w Warszawie, pseudonim konspiracyjny poety brzmiał Jan Syruć. Podziemie, walka, wojenny żywot przyniósł wiele obserwacji i doświadczeń: „Poeta ma być obiektywnym świadkiem swojej epoki”. Ten wniosek stał się mottem twórczości wojennej.
Po wojnie w 1946-1950 poeta pracował w polskiej ambasadzie w USA. Pochodzą z tych lat:

  • Świat. Poema naiwne,
  • Ocalenie – 1945 (zbiór wierszy z lat wojny)
  • Traktat moralny – 1948

 

1950 – emigracja, wyjazd z Polski

Francja, a od 1960 r. – Berkeley w USA. Od tej pory był twórcą emigracyjnym, zaliczanym do „wrogów ustroju”, poetą, o którym się głośno w Polsce nie mówiło. Przełomem staje się rok 1980 – rok literackiej Nagrody Nobla przyznanej Mitoszowi. Po tej dacie zaczęto hardziej popularyzować twórczość niezbyt znanego w kraju twórcy, wydawać jego poezję i prozę, a w latach 90. poeta mógł nareszcie odwiedzić ojczyznę.

Wybrany emigracyjny dorobek poety noblisty:

  • 1953 – Światło dzienne,
  • 1955 – Dolina Issy (powieść),
  • 1957 – Traktat poetycki,
  • 1962 – Król Popieli inne wiersze,
  • 1965 – Gucio zaczarowany,
  • 1969 – Miasto bez imienia,
  • 1974 – Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada,
  • 1981– Hymn o perle,
  • 1984 – Nieobjęta ziemia 1987 – Kroniki,
  • 1997 – Dalsze okolice
  • 1994 – Na brzegu rzeki.

Znane przekłady Biblii dokonane przez Miłosza:

  • Księga Psalmów,
  • Księga Hioba,
  • Księga Eklezjasty,
  • Treny Jeremiasza,
  • Pieśń nad Pieśniami.

 

Znów w Polsce

Przebywając częściowo na Zachodzie, częściowo w Polsce (Kraków), wydał między innymi:

  • Wyprawę w dwudziestolecie (1999) – książkę o dwudziestoleciu międzywojennym, o dziwo nie literacką, lecz związaną z historią: gospodarką, sprawami społecznymi, dokumentami tamtej epoki
  • tom Piesek przydrożny (1999) – uhonorowany Nagrodą Literacką NIKE w 1998 r.
  • tom wierszy To (2000)

Zobacz:

Poeci-nobliści – Czesław Miłosz, Wisława Szymborska

Ogólna charakterystyka jego poezji

  • Poezja noblisty zakorzeniona jest w śródziemnomorskiej tradycji kulturowej. Jej materią często są wartości pochodzące z kultury i historii antyku.
  • Silna jest w tej poezji obecność tradycji biblijnej – zbiór zasad chrześcijańskich jest tu traktowany jako kodeks praw człowieka, a zbiór przypadków opisanych w Biblii jako uniwersalna mądrość.
  • Miłosz jest poetą natury. Obszary przyrody, pejzaż litewski jako święta kraina dzieciństwa są także źródłem poszukiwań prawdziwych wartości.

 

Miłosz – nie tylko poeta

  • Na świecie znany jest przede wszystkim jako autor wierszy oraz… Zniewolonego umysłu – książki o wtajemniczeniu w komunizm (można ją czytać jako powieść z kluczem, można jako esej o komunizmie).
  • Jest też autorem powieści Dolina Issy (sfilmowanej przez Tadeusza Konwickiego), której bohatera można traktować jako alter ego młodego Miłosza.
  • Dał się też poznać jako tłumacz i popularyzator literatury polskiej na świecie, jest nawet autorem podręcznika historii literatury polskiej. Przełożył wiersze wielu poetów na język angielski. Patronowali niektórym debiutom literackim.
  • Jest również Miłosz mistrzem eseju. Wystarczy wspomnieć jego tom Rodzinna Europa, w którym własny życiorys traktuje jako modelowy przykład losu „wschodniego Europejczyka”. Dzięki Miłoszowi ten właśnie termin: wschodni Europejczyk, oznaczający pewną formację kulturową – żyjącą w określonym miejscu i czasie, i przeżywającą takie, a nie inne doświadczenia (wojny, wtajemniczenia w komunizm, emigracji, wyobcowania na emigracji) upowszechnił się.
  • Może warto też wspomnieć, że bez Miłosza nie byłoby swoistej syntezy XX wieku – pamiętnika mówionego innego wschodniego Europejczyka – Aleksandra Wata. To Miłosz godzinami nagrywał rozmowy z chorym Watem – emigrantem, i tak powstał Mój wiek.

 

Zapamiętaj!
Czesław Miłosz – poeta kultury i poeta doctus, umysł renesansowy, a jednak współczesny – zajmował się w swojej twórczości człowiekiem, jego systemem wartości, sposobami na życie. Miłosz wciąż szukał wartości trwałych – poszukiwał ich w antyku, Biblii, tradycji romantycznej, historii i we współczesności.

Skojarzenie
Miłosz – poeta i pisarz Litwy, podobnie jak:

  • Mickiewicz w Panu Tadeuszu
  • Eliza Orzeszkowa w Nad Niemnem
  • Tadeusz Konwicki – współczesny Miłoszowi, autor ta-kich powieści, jak Kronika wypadków miłosnych. Mała apokalipsa, Kompleks polski, reżyser Lawy.

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Poezja Czesława Miłosza

Czesław Miłosz – matura

Czesław Miłosz – Campo di Fiori

Czesław Miłosz – twórczość

Refleksje nad rolą poety i problematyka moralna w twórczości Czesława Miłosza.

Piosenka o końcu świata Czesława Miłosza

Czesław Miłosz – praca domowa

Miłosz o etyce i moralności

Czesław Miłosz na maturze