Najważniejsze historie Starego Testamentu

Stworzenie świata – kosmogonia biblijna

W Biblii znajdują się dwa niezależne opisy stworzenia świata.

Wersja I

Stworzenie świata trwało sześć dni. Bóg tworzył kolejne elementy wszechświata werbalnie – za pomocą słów powoływał je do istnienia, po czym nadawał im nazwę. Uwaga: najpierw tworzył, a dopiero potem nazywał! Po nadaniu nazwy w biblijnym opisie pada zawsze formuła: „A Bóg widział, że były dobre”.

  • Dzień pierwszy: „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” – tak brzmią pierwsze słowa Biblii dotyczące pierwszego dnia tworzenia. Nie wiadomo, co było i czy coś w ogóle było przedtem. Ziemia była początkowo zalanym wodami chaosem pogrążonym w ciemnościach – trudno jednak powiedzieć, czy powstała pierwszego dnia stworzenia, czy była już wcześ­niej. Natomiast z pewnością pierwszego dnia Bóg rzekł: „Niech się stanie światłość”, po czym nazwał ją dniem, a ciemność nocą.
  • Drugiego dnia nastąpiło oddzielenie nieba od ziemi. Miało ono być sklepieniem, nad i pod którym znajduje się woda.
  • Trzeciego dnia wyłoniły się lądy spośród zalewającej dotąd ziemię wody i powstały rośliny.
  • Czwartego dnia Bóg stworzył słońce, księżyc i gwiazdy, aby „rządziły dniem i nocą”.
  • Piątego dnia Bóg powołał do życia zwierzęta wodne i ptaki.
  • Szóstego – najpierw stworzył zwierzęta lądowe, a potem rzekł: „Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi”.
  • Siódmego dnia Bóg odpoczywał.

Wersja II

Różni się przede wszystkim opisem powstawania człowieka, na którym zresztą jest skoncentrowana jej treść. Wedle niej człowiek powstał nawet przed roślinami, ulepiony „z prochu ziemi”. Potem Bóg stworzył dlań (na wschodzie, czyli w najświętszej w mitologiach stronie świata) Eden – rajski ogród, w którego centrum rosły dwa różniące się od innych drzewa: pierwsze – życia i drugie – to zakazane, wiadomości dobrego i złego. Następnie Bóg stworzył zwierzęta, ale w tej wersji to człowiek ponadawał im nazwy. W końcu Bogu zrobiło się żal człowieka, że jest sam i nie ma żadnej pomocy, więc wyjął mu we śnie żebro i stworzył zeń kobietę.

Interpretacja i znaczenie

  • Początek Księgi Rodzaju to z punktu widzenia religioznawstwa zapis mitu genezyjskiego (wyjaśniającego powstanie wszechświata) starożytnych Izraelitów. Mity takie można znaleźć praktycznie w każdej kulturze, właściwie nie ma mitologii bez wyjaśnienia tajemnicy pochodzenia życia i ludzkości.
  • Uderzające jest podobieństwo kosmogonii biblijnej z mitami greckim i mezopotamskim, zwłaszcza w tym, że za początkowy stan uważały chaos i wodę. Opowieść o stworzeniu świata jest elementem świadomości mitycznej, który w naukowej Europie przetrwał chyba najdłużej ze wszystkich. Dopiero odkrycia Karola Darwina i sformułowanie przezeń teorii ewolucji pod koniec XIX w. ostatecznie sprawiły, że przestano wierzyć w taką genezę wszechświata. Do dziś zresztą na marginesie nauki działają tzw. kreacjoniści, którzy twierdzą, że było tak, jak mówi Biblia
  • Zastanawiający jest fakt, że kolejność powstawania życia w pierwszym opisie zgadza się z grubsza z tym, co mówi na ten temat współczesna nauka

Na co warto zwrócić uwagę.

  • Punkt wyjścia – to bezład, pustkowie i ciemność. Bóg stwarza niebo i ziemię i oddziela ciemność od światłości. Zauważamy podobieństwo do kosmogonii mitologicznej. Mezopotamska wersja także jest podobna – pierwsi, straszni bogowie wyłaniają się z chaosu i wody.
  • Kolejność zdarzeń: oddzielenie wody od ziemi i stworzenie ciał niebieskich, stworzenie istot żywych, a szóstego dnia – człowieka. Ponieważ mężczyzna czuł się samotny, Bóg stworzył mu towarzyszkę – jak wiemy, z żebra: kobieta z „boku” mężczyzny ma być bliska jego sercu.
  • • Adam nazywa wszystkie żywe stworzenia. Nadaje im imiona – więc jakby powołuje je do życia i sprawuje nad nimi władzę. Jako najdoskonalszy twór Boga, sprawuje w Jego imieniu rządy na ziemi.

 

Grzech pierworodny

Pierwsi ludzie – Adam i Ewa – żyli szczęśliwie i beztrosko w raju. Mogli do woli korzystać z jego dóbr poza jednym – nie wolno im było tylko sięgnąć po owoc z drzewa dobra i zła. Wiedza ta należała bowiem do Boga. Po tym, jak skuszona przez węża Ewa namówiła Adama do skosztowania jabłka z zakazanego drzewa. Tak odnotowuje Biblia pierwszy akt nieposłuszeństwa ludzi wobec Boga. Za karę zostali wygnani z raju. Adam ma z mozołem zdobywać pożywienie, a Ewa – w bólu rodzić dzieci.

Zauważ, że znów, podobnie jak w mitologii, niewinny owoc – jabłko – jest symbolem niezgody.

Jak to interpretować?

Historia grzechu pierworodnego to biblijne objaśnienie początków ludzkości, a także narodzin poczucia dobra i zła. W opisie grzechu pierworodnego każdy „rekwizyt” ma swoje symboliczne znaczenie – w dodatku różnie w ciągu wieków interpretowane. To także historia, która obrazuje dwoistą naturę człowieka stworzonego „na obraz i podobieństwo Boga”, ale jednocześnie przecież ułomnego i słabego. Same postacie naszych praojców mogą być postrzegane w rozmaity sposób:

  • Ewa – pramatka. Ale też symbol cielesności lub narzędzie diabła.
  • Adam – jako uosobienie ludzkiej słabości albo – to duża różnica – ludzkiej duchowości, która zawsze ulegnie ciału.
  • Wąż – szatan, ale też – tak jak Ewa – pokusa cielesności.
  • Drzewo wiadomości dobrego i ­złego – to symbol najbardziej chyba tajemniczy.
    Zastanawiająca jest jednak nazwa tego drzewa. Przecież, na pozór, to chyba dobrze i po myśli Boga, że ludzie dowiedzą się, co jest dobre, a co złe. Chyba że spojrzymy na Eden jak na pierwotny świat człowieka natury, który nie zna żadnych zakazów i nakazów (więc po prostu nie może zgrzeszyć), a moment zerwania jabłka uznamy za zapis momentu uzyskania świadomości dobra i zła, narodziny prawa moralnego. Echo tej interpretacji znajdziemy w XVIII–wiecznej filozofii Rousseau, który dokonał przeciwstawienia szczęśliwego i wolnego człowieka natury z dawnych pierwotnych czasów z nieszczęśliwym, skrępowanym tysiącami norm człowiekiem kultury.
  • Jabłko z niego można interpretować po prostu jako coś, co chciałoby się mieć – wielką, niepokonaną pokusę.

Skojarz nawiązania

  • Przede wszystkim Raj utracony – gi­gantyczny, XVII-wieczny epos Johna Miltona, którego głównym tematem jest walka zbuntowanego (i bardzo interesującego) szatana z Bogiem. Głównym zaś sukcesem diabła w tej batalii jest właś­nie ten ponury w skutkach postępek pierwszej w dziejach pary.
  • Do dziejów Adama i Ewy odwoływał się Jan Kasprowicz w Dies irae – poemacie zawierającym ekspresjonistyczną wizję Sądu Ostatecznego.
  • Wygnanie z raju jest tematem licznych przedstawień w malarstwie.

Kain i Abel

Kain i Abel – to synowie Adama i Ewy. Ich dzieje to zbrodnia bratobójstwa. Kain zabił Abla z zazdrości o miłość ojcowską i łaskę Boga. Bóg – napiętnował go znamieniem na czole, oznaczającym mordercę-bratobójcę i wygnał „na wschód od Edenu”. Kain pozostał symbolem zazdrości braterskiej i rywalizacji synów o miłość ojcowską. Faktem jest złośliwa uwaga, że wszyscy jesteśmy potomkami… Kaina.

Skojarz
Kainowe znamię – jest to piętno zbrodniarza, bratobójcy. Znak na czole symbolizujący napiętnowanie, naznaczenie złoczyńcy. Ale – w późniejszych ujęciach nie zawsze spotkamy –Kaina jako odrażającego zbrodniarza. Na przykład romantycy dostrzegali w nim buntownika, który przeciwstawia siebie ślepej potędze Boga. Skojarzenie konieczne: z Balladyną Słowackiego. Po zabiciu siostry Balladyna nie może zetrzeć z czoła śladu malin – zawsze będzie nosić przepaskę.

 

Potop

Już dzieci Adama i Ewy popisały się zbrodnią: brat zabił brata, Kain – Abla, z zazdrości o przychylność Boga. Dalsi potomkowie Adama i Ewy byli jeszcze gorsi – ich czyny tak rozgniewały Boga, że pożałował swojego dzieła i postanowił zniszczyć ludzkość. Jedynie Noe i jego synowie warci byli ocalenia, dlatego Noe został o zamiarze Boga poinformowany i zbudował arkę – na niej schroniła się jego rodzina oraz przedstawiciele wszystkich gatunków zwierząt. Bóg zesłał na ziemię taki potop, że woda pochłonęła nawet najwyższe góry. Gdy zaczęła opadać, Noe wysłał ptaki, by szukały lądu. Dopiero gołębica przyniosła świeży listek z drzewa oliwnego, co oznaczało, że jest już suchy ląd. Ten symbol warto zapamiętać. A także następny, bardzo utrwalony w kulturze: tęczy jako znaku przymierza pomiędzy ­Bogiem a ludźmi – tak bowiem Bóg zaznaczył swoje przebaczenie.

Warto wiedzieć, że…
Opowieść o potopie znajduje się również wśród mitów innych narodów. Na przykład w słynnym eposie sumeryjskim – Poemat o Gilgameszu. Podobieństwo obu wersji bywa zaskakujące, nawet szczegóły dotyczące kolejności zdarzeń są podobne. Opis potopu znajduje się w mitach chińskich i indyjskich, w opowieściach Indian, w Koranie, a także w mitologii greckiej w micie o wozie Faetona.

 

Zniszczenie ­Sodomy i Gomory

W Księdze Rodzaju opisane są dwa występne miasta. Głównym zajęciem ich mieszkańców było oddawanie się różnorodnym formom rozpusty. Bóg najpierw ostrzegł ich przed swoim gniewem. Gdy to nie poskutkowało, zniszczył oba miasta. Jak sam powiedział – nie zrobiłby tego, gdyby w którymś z nich znalazło się choć dziesięciu sprawiedliwych. Niestety – sprawiedliwy znalazł się tylko jeden – Lot. Anioł Lota i jego rodzinę, wyprowadził z Sodomy. Wszyscy pozostali mieszkańcy zginęli.

Skojarz:
W historii literatury Sodoma i Gomora funkcjonowały w dwojaki sposób.

  • Po pierwsze jako przykład zepsucia moralnego i możliwość porównań do sytuacji bieżącej – np. w Kazaniach sejmowych Skargi.
  • Po drugie jednak jako symbol występku moralnego – znany literacki gorszyciel, markiz de Sade, zatytułował swój słynny utwór, będący właściwie encyklopedią kilkuset rozmaitych zboczeń, właśnie 120 dni Sodomy.

 

Wieża Babel

Mówi o niej biblijna opowieść, która wyjaśnia powstanie różnych języków. Potomkowie Noego chcieli zbudować tak wysoką wieżę, żeby sięgała do nieba. Bóg – aby nie dopuścić do tego – pomieszał im języki i rozproszył ich po świecie. Dziś okreś­lamy tak w przenośni zamęt, bałagan lub zbiorowisko ludzi posługujących się różnymi językami. Opowieść o wieży Babel jest też ikoną buntu człowieka przeciw Bogu – i kary za nieposłuszeństwo. W Biblii znajduje się kilka ważnych obrazów buntu – ten do nich należy.

Skojarz:
Znany obraz Breughla – Wieża Babel.

 

Zburzenie Jerycha

Mury palestyńskiego miasta obleganego przez Żydów pokruszyły się, gdy Jozue – wódz Izraelitów – kazał siedmiu kapłanom siedem razy zadąć w siedem trąb. Dziś oznaczają potężne, trudne do przebycia przeszkody, ale w rezultacie rozpadające się w proch. Natomiast określenie „trąba jerychońska” znaczy – wrzaskun, krzykacz, ale też głuptas.

Skojarz:
Piękny wiersz Norwida pt. Bema pamięci żałobny-rapsod.

 

Ofiara Izaaka

Bóg poddał najcięższej próbie patriarchę Abrahama. Rozkazał mianowicie, by ten złożył Mu w ofierze na górze Moria swojego ukochanego syna – Izaaka. Wierny Abraham, mimo cierpienia, spełnia rozkaz – po czterodniowej podróży przybywa na miejsce, wiąże Izaaka, przygotowuje narzędzia. Cierpi tym bardziej, gdy syn pyta go o baranka przeznaczonego na ofiarę. W końcu podnosi nóż, by zabić syna, lecz wysłannik Boży, w ostatniej chwili, powstrzymuje go. Jest to jeden z biblijnych obrazów wierności Bogu, niezawinionego cierpienia i wymogu wielkiego zaufania do Boga. Biblia przywołuje wielokrotnie archetyp miłości ojcowskiej – opowieść o Abrahamie i Izaaku do nich należy.

Skojarz: rozważania filozoficzne
Zapoczątkował je Søren Kierkegaard, dziewiętnastowieczny duński filozof, który – wierząc w Boga – w rozprawie Bojaźń i drżenie (ważny tytuł!) wyszedł z założenia, że żądanie ofiary z syna było jednak czynem okrutnym i właściwie niczym nieusprawiedliwionym. Bezpośredni i pośredni kontynuatorzy idei Kierkegaarda – określani mianem egzystencjalistów – ofiarę Abrahama uznawali za przejaw absurdu ludzkiego istnienia.

Wyjście z Egiptu i wędrówka do Ziemi Obiecanej

Ta historia nierozłącznie związana z Mojżeszem. powiada o ucieczce Izraelitów z niewoli w Egipcie – gdzie byli podrzędną warstwą ludności. W pokonaniu potęgi faraona uczestniczył osobiście Bóg. To On – w ścisłej współpracy z Mojżeszem – zesłał na Egipt plagi, które doprowadziły faraona do decyzji o uwolnieniu Izraelitów. Nie było to zresztą takie proste – trzeba było dopiero śmierci wszystkich egipskich pierworodnych. Naród Wybrany z Mojżeszem na czele opuścił Egipt drogą wiodącą przez sam środek Morza Czerwonego, którego wody rozstąpiły się przed nim, by zamknąć się nad egipską pogonią. Po cudownym przebyciu morza trasa wędrówki układała się następująco:

  • Etap I:
    Wybrzeże morza – pustynia Szur – miejscowość Mara, gdzie pojawił się pierwszy problem z zaopatrzeniem, woda w tej oazie była niezdatna do picia. Bóg kazał więc wrzucić Mojżeszowi do wody drewno, co sprawiło, że stała się słodka.
  • Etap II:
    Mara – pustynia Sin. To na tej pustyni rozwiązany został kolejny problem – brak żywności. Każdego ranka Izraelici znajdowali na ziemi cudowną mannę zastępującą chleb, każdego zaś wieczoru ich obóz obsiadały przepiórki.
  • Etap III:
    Pustynia Sin – miejscowość Refidim. Tam z kolei zabrakło wody. Bóg kazał Mojżeszowi uderzyć laską w skałę, wówczas popłynęła z niej woda. Pod Refidim też odbyła się bitwa z Amalekitami. Izraelici zwyciężyli. W czasie tej bitwy ludziom Mojżesza wiodło się tylko wtedy, gdy on sam trzymał ręce wzniesione w górę. Gdy je opuszczał – wróg zaczynał zwyciężać. Bitwa była długa, więc brat Mojżesza, Aaron, i jeszcze jeden z przywódców – Chur, podparli swoimi ciałami ręce wodza.
  • Etap IV:
    Refidim – góra Synaj. To sławne miejsce, w którym trzy miesiące po opuszczeniu Egiptu Bóg objawił Mojżeszowi dekalog, sformułował przepisy kultowe i prawne – zawarte na kamiennych tablicach, nakazał wyświęcenie kapłanów i zbudowanie Arki Przymierza, czyli specjalnej skrzyni na tablice z przykazaniami. W czasie gdy Mojżesz rozmawiał z Bogiem, na dole zdezorientowani Izraelici wprowadzili kult złotego cielca.

Wędrówka trwała jeszcze przez trzydzieści osiem lat. Następowały kolejne bunty Izraelitów przeciwko Bogu, uśmierzane przez Mojżesza, i starcia z innymi plemionami. U kresu wędrówki – na stepie Moab – Mojżesz ogłosił kolejne akty prawodawcze zawarte w Księdze Powtórzonego Prawa. Mojżesz nie doszedł do Kanaanu – Ziemi Obiecanej. Ujrzał ją ze szczytu wzgórza i wyzionął ducha w wieku stu dwudziestu lat. Jego misja skończyła się. Zauważcie, że wędrówka ta trwała czterdzieści lat – właściwie do Ziemi Obiecanej weszło, już pod wodzą następcy Mojżesza – Jozuego, nowe pokolenie, niepamiętające czasów egipskiej niewoli.

 

Historia Hioba

Księga Hioba należy do pism mądrościowych, jest dramatem poetycko-filozoficznym, uznawanym za dzieło odrębne i oryginalne.

Hiob żył w kraju Hus, był wiernym i sprawiedliwym czcicielem Boga. Bóg zaś pozwolił szatanowi wystawić wiarę Hioba na próbę – Hiob zostaje pozbawiony majątku, umierają mu dzieci, dotyka go trąd, lecz jest on cały czas wierny Bogu. Przyjaciele przychodzą go pocieszyć, ale dopytują, co takiego uczynił, że ściągnął na siebie Boski gniew? Żona Hioba namawia go do odwrócenia się od Boga. Hiob jednak trwa w wierze, choć rozpacza. Jego wiara wygrywa.

Jak to rozumieć?

Księga Hioba podejmuje problem niezawinionego cierpienia, stara się dociec, dlaczego człowiek cierpi, jeśli nie popełnił grzechów. Czy cierpienie jest karą za grzech? Z Księgi Hioba wynika, że nie, że Bóg ma swoje plany, nie są one zrozumiałe dla człowieka, który winien je przyjąć z pokorą. W konsekwencji powstaje drugi problem: czy warto być niewinnym, bezgrzesznym i wiernym Bogu? Z Księgi Hioba wynika, że tak, bo choć niewinność nie przynosi wolności od cierpienia, to daje „spokój w cierpieniu”, będący udziałem niewinnie cierpiącego. Autor księgi podkreśla także indywidualizm Hioba. Warto zauważyć, że Hiob reprezentuje indywidualną odpowiedzialność człowieka wobec Boga, przedstawia osobisty dramat człowieka walczącego o swoją wolność.

  • Dlaczego na niewinnego człowieka spada cierpienie?
  • Dlaczego nie jest tak, że kara dotyka przestępców, a uczciwi mogą nie obawiać się chorób, nieszczęść i tragedii?
  • Czy warto być bezgrzesznym, skoro to nie gwarantuje szczęścia?

Sens Księgi Hioba to odpowiedź na te pytania: nie wolność od cierpienia, lecz spokój w cierpieniu – pewność, że nie ma wśród przyczyn własnej winy, bezgraniczna ufność Bogu – przynoszą ulgę i pocieszenie ludzkości.

Tak pełne zaufanie wobec niezrozumiałych wyroków Boskich daje poczucie podległości – ale i bezpieczeństwa, czuwania Boga nad człowiekiem.

Hiob – bohater literacki

Historia Hioba

Tak naprawdę historia Hioba to opowieść o tym, czego człowiek najbardziej się lęka: o nieszczęściach, biedzie, chorobach i śmierci najbliższych, czyli o tragicznych zdarzeniach, które spadają nagle, nie wiadomo czemu i za co. Gdybyż było to proste i sprawiedliwe! Wtedy, według ludzkich mniemań, nieszczęścia dotykałyby złoczyńców i grzeszników, a ludzie bogobojni i uczciwi mogliby spać spokojnie. Niestety, nie jest tak, a dowodzi tego przypadek Hioba z ziemi Us.
Cała opowieść wskazuje, że jednak lepiej być człowiekiem bogobojnym i uczciwym. Taki bowiem – w przeciwieństwie do grzesznika – choć nie unika cierpienia, osiąga w cierpieniu spokój, może pokładać ufność w Bogu, sobie natomiast nie ma nic do zarzucenia.

Przedstaw dzieje Hioba

Uwaga!
Księga Hioba uważana jest za arcydzieło literatury biblijnej. Jest bogata gatunkowo: to zarazem dialog, traktat, poemat.

Podejmuje też temat wielkiej wagi: problem odpowiedzialności, winy, oraz – tak ważne w późniejszej literaturze – zagadnienie ludzkiego cierpienia.

Pozostaje pytanie: po co Bóg doświadcza ludzi niewinnych?
Tego rozum ludzki nie ogarnie – pozostaje oprzeć się na zaufaniu wobec Boga. Być może, poddaje On człowieka próbie wiary – a może ma swoje powody, niejasne dla zwykłych śmiertelników?

Do losów Hioba nawiązuje w opowiadaniu pt. Wieża Gustaw Herling–Grudziński.

 

Zapamiętaj!

  • Wieści hiobowe do dziś oznaczają tragiczne, straszne wiadomości.
  • Przyjaciele Hioba to tacy, którzy zamiast pomóc, czynią w nieszczęściu więcej szkody, bo doszukują się przyczyn, próbują dociec winy swojego poszkodowanego przyjaciela.

Skojarz:
Autorów psalmów, a także słynne przekłady.
Psalmy powstawały w ciągu stuleci i mają wielu autorów. Tradycyjnie przypisuje się ich autorstwo królowi Izraela, Dawidowi, lecz dziś brak na to dowodów, wiadomo zaś na pewno, że istnieli także inni twórcy – np. Asaf czy Salomon. Przekładem psalmów parali się od wieków najwybitniejsi twórcy, gdyż umiejętność dokonania takiego przekładu świadczyła o mistrzostwie pióra. Przekładali psalmy: Jan Kochanowski, Mikołaj Rej, Mikołaj Sęp-Szarzyński, Leopold Staff i noblista – Czesław Miłosz.

Stary Testament – najważniejsze tematy

  • Stworzenie świata i człowieka,
  • Upadek pierwszych ludzi – wygnanie z raju,
  • Bratobójstwo – Kain i Abel,
  • Dzieje Noego – historia potopu,
  • Budowa wieży Babel,
  • Historia Abrahama i ofiara Izaaka,
  • Historia Józefa, jego braci i ich czynów w Egipcie,
  • Narodziny Mojżesza i wyjście z Egiptu – wędrówka do Ziemi Obiecanej,
  • Dziesięć plag egipskich,
  • Cuda podczas wędrówki,
  • Dekalog przekazany ludziom na górze Synaj,
  • Śmierć Mojżesza,
  • Zdobycie Jerycha,
  • Historia Dawida i Goliata,
  • Panowanie i mądrość Salomona.

Umieść to w czasie

  • XIX w. p.n.e. – zamierzchłe czasy Abrahama,
  • XIII w. p.n.e. – Mojżesz wyprowadza Żydów z Egiptu,
  • VIII – VI w. p.n.e. – powstają psalmy i pisma proroków,
  • V w. p.n.e. – Księga Hioba,
  • IV w. p.n.e. – Pieśń nad Pieśniami,
  • I w. n.e. – Nowy Testament.

Do zapamiętania!

  • Księga Rodzaju – pierwsza księga, zwana Genesis, bowiem objaśnia początki powstania świata i człowieka.
  • Księga Wyjścia – Exodus. Relacjonuje wyjście narodu żydowskiego z Egiptu i wędrówkę do Ziemi Obiecanej. Prowadzi naród i głównym bohaterem jest – Mojżesz, uznawany też za autora księgi.
    Punkt najważniejszy – wręczenie Mojżeszowi dekalogu na górze Synaj.
  • Księga Hioba – najbardziej literacka księga o niezawinionym cierpieniu człowieka i jego relacji z Bogiem.
  • Księga Koheleta – inaczej Eklezjas­ty – księga o filozofii przemijania, dająca światu słynną, choć smutną maksymę – „Marność nad marnoś­ciami i wszystko marność”. Źródło motywu vanitas.
  • Księga Ezechiela – proroctwo starotestamentowe, pod względem ważności porównywane do Apokalipsy św. Jana z Nowego Testamentu, obiecuje odbudowę nowego Izraela.

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Bohaterowie Starego Testamentu

Kartkówka ze Starego Testamentu

Przedstaw najważniejsze postacie Nowego Testamentu

Kartkówka ze Starego Testamentu

Przegląd postaci Starego Testamentu