Pozytywizm

Fiodor ­Dostojewski – jego rola w literaturze europejskiej

Jego rola w literaturze europejskiej Bohaterowie Dostojewskiego miotają się między moralnym upadkiem a najwyższymi uczuciami, szczęściem a nędzą, wiarą a niewiarą. Ciągłe rozdarcie, popadanie ze skrajności w skrajność, poddawanie się władzy potężnych uczuć – bywa określane jako dostojewszczyzna. W swych dziełach Dostojewski realizował model powieści polifonicznej. Postacie Dostojewskiego muszą z reguły zmagać się z „przeklętymi pytaniami” (z ros. „proklatyje woprosy”). Jest to zbiór niezwykle ważnych problemów moralnych i filozoficznych, wobec których bohaterowie są z reguły bezradni. Te pytania dotyczą kwestii

Henryk ­Sienkiewicz

Jego rola w literaturze polskiej Henryk Sienkiewicz jest jednym z polskich laureatów literackiej Nagrody Nobla – oprócz Władysława Reymonta, Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej. Do dnia dzisiejszego pozostał niezrównanym mistrzem scen batalistycznych – jego bardzo plastyczny opis bitwy pod Grunwaldem zawarty w Krzyżakach silnie zapada w pamięć i oddziałuje na wyobraźnię, podobnie jak obraz Jana Matejki. Jest twórcą najpopularniejszych powieści w dziejach literatury polskiej. Jego powieść dla dzieci pt. W pustyni i w puszczy, Trylogia i Krzyżacy – są znane

Bolesław Prus – jego rola w literaturze polskiej

Jego rola w literaturze polskiej Bolesław Prus w Lalce bardzo dokładnie, ze znawstwem i miłością ukazał Warszawę. Aż trudno uwierzyć, że cierpiał na agorafobię, czyli lęk przed otwartymi przestrzeniami, i na spacery nie wychodził często. Za jedną z jego najważniejszych powieści uznawana jest właśnie Lalka, nazywana powieścią o straconych złudzeniach lub powieścią o trzech pokoleniach idealistów. Lalka jest zgodnie uznawana przez krytyków za najlepszą powieść polskiego dojrzałego realizmu. Początkowo nie spotkała się ona wcale z dobrym przyjęciem –

Nad Niemnem – powieść realistyczna czy tendencyjna?

Nad Niemnem – powieść realistyczna czy tendencyjna? Zacznij od wprowadzenia Zaznacz różnicę znaczeniową między terminami powieść realistyczna i powieść tendencyjna. Podkreśl, że powieść tendencyjna była formą charakterystyczną dla pierwszej fazy pozytywizmu polskiego, w miarę rozwoju prądu zaś znacznie popularniejsze stały się utwory typowo realistyczne. Nad Niemnem to powieść Elizy Orzeszkowej powstała w okresie pozytywizmu, czyli w czasie, kiedy przed literaturą stawiano konkretne zadania. Pisać dla samego pisania po prostu nie wypadało. Cała literatura realizowała

Techniki pisarskie pozytywistów

Dwa realizmy Pozytywizm to czas, w którym koegzystują co najmniej dwa – pokrewne, lecz jednak różne – nurty literackie. Pierwszym jest realizm nazywany dojrzałym lub krytycznym. Drugim – jego specyficzna, polska odmiana – realizm tendencyjny. Różnice między tymi dwiema wizjami literatury przebiegają przede wszystkim na płaszczyźnie stosunku autora i narratora do przedstawianej rzeczywistości. W dojrzałym realizmie celem stworzenia dzieła jest mimetyczny opis pewnego fragmentu świata. W realizmie tendencyjnym – w

Rozwój noweli i jej cechy gatunkowe

Historia Początki noweli jako gatunku literackiego sięgają czasów antycznych. Najstarszym zbiorem były Opowieści mileckie Arestydesa z Miletu (II/I wiek p.n.e.). Już wtedy nowela stanowiła gatunek opozycyjny (przeciwstawny) do eposu, w którym motywacja wydarzeń jest zdecydowanie fantastyczna (udział bogów w akcji), podczas gdy dla noweli charakterystyczne jest w pełni realistyczne uzasadnienie zdarzeń. Poza tym nowela przynosi relacje o sprawach codziennych, zwyczajnych, a epos opiewa czyny bohaterów w przełomowych momentach historycznych. Nowela, taka,  jaką znamy, wykrystalizowała się na przełomie

POZYTYWIZM TEST 3

Sprawdź swoją wiedzę z pozytywizmu 1. Co ważnego wydarzyło się w pozytywizmie? Wymień przynajmniej trzy wydarzenia historyczne. a) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. b) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. c) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2. Z jakimi uczonymi i myślicielami połączyłbyś pojęcia: a) utylitaryzm ……………………………………………………………………………………………….., b) determinizm ………………………………………………………………………………………………, c) ewolucjonizm ……………………………………………………………………………………………… 3. Jaki prąd głosił, że: a) cała rzeczywistość podlega stałej zmianie w jednym kierunku i według jednego prawa; b) każde zjawisko ludzkiej rzeczywistości jest uwarunkowane przez zespół czynników; c) wszystko,

Pozytywizm TEST 2

Sprawdź swoją wiedzę z pozytywizmu   1. Wymień trzy ważne wydarzenia historyczne epoki pozytywizmu. a) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. b) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. c) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2.  Z jakimi uczonymi i myślicielami połączyłbyś pojęcia: a) utylitaryzm ………………………………………………………………………………………………………….., b) determinizm ……………………………………………………………………………………………………….., c) ewolucjonizm ………………………………………………………………………………………………………; 3. Kto głosił, że: a. cała rzeczywistość podlega stałej zmianie w jednym kierunku i według jednego prawa  ………………………………………………………………………………………………………………………………….; b. każde zjawisko ludzkiej rzeczywistości jest uwarunkowane przez zespół czynników  ……………………………………………………………………………………………………………………………………..; c. wszystko, co czyni człowiek, powinno przynosić pożytek społeczeństwu,

Gatunki literatury pozytywizmu

W pozytywizmie dominuje proza Chyba nigdy przedtem w polskiej literaturze proza nie była tak ważna i nie miała tak wybitnych osiągnięć. Podstawowym gatunkiem literackim została, oczywiście, powieść. Najpierw modna była powieść tendencyjna (np. Marta), potem powieść realistyczna (np. Nad Niemnem). Powieść tendencyjna Była skomponowana tak, by udowadniać założoną z góry tezę – np. konieczność kształcenia warstw niższych. Zrodziła się z postulatów utylitaryzmu. Oznacza to, iż ma ona nie tylko bawić, ale przede wszystkim przynosić

Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej

Przestrzeń Dwory nad piękną rzeką Niemnem. Akcja rozgrywa się pewnego lata w latach 80. XIX w. Świat, który przedstawia Orzeszkowa, jest piękny, został skonstruowany według swoistego ładu. Siedziby tutejszych mieszkańców to: Korczyn – dwór Benedykta Korczyńskiego, Bohatyrowicze – zaścianek, Olszynka – dwór Kirłów, Osowce – siedziba Andrzejowej Korczyńskiej, Wołowszczyzna – majątek Różyca. Teren przecina Niemen i otaczają gęste lasy. Bór skrywa dwa miejsca święte odgrywające kluczową rolę w powieści: mogiłę protoplastów rodu – Jana

Pozytywiści a romantyzm

Polski pozytywizm ostro sprzeciwia się romantycznemu idealizmowi, przeciwstawiając mu materialistyczną, scjentystyczną wizję świata. Odrzucenie duchowości i metafizyki stawia pozytywizm w rzędzie „epok rozumu”, obok oświecenia i renesansu. Z oświecenia zresztą wywodzi się częściowo pozytywistyczne pojmowanie państwa i obywatelskiej powinności rzetelnego służenia krajowi, a także wiara w możliwości rozumu i ludzkiego poznania naukowego.   Romantyzm a pozytywizm Romantymzm filozofia uczucia, duszy, wiary intuicjonizm i spirytualizm „mierz siły na zamiary” – potęga wiary idea

Przegląd noweli obowiązkowych

Gloria victis Elizy Orzeszkowej To późna nowela Orzeszkowej, wydana dopiero w roku 1908. Tytuł oznacza „Chwała zwyciężonym”. Autorka składa w niej hołd powstańcom styczniowym. Co się dzieje? Tematem noweli jest epizod powstania styczniowego. Historia przyjaźni i śmierci dwóch młodych mężczyzn – powstańców z oddziału Traugutta. Przy jego boku walczyli między innymi Jagmin, bardzo waleczny i oddany ojczyźnie żołnierz, oraz Tarłowski, młody humanista, który choć był przeciwny rozlewowi krwi, ruszył do

Pozytywizm w Polsce

Po czasach buntu i fantazji nastał okres, w którym głoszono ideał pracy, nauki i rozsądku. Hasła pozytywistów Niech idea pracy nad polską ziemią, gospodarką oraz inwestycja w dobrobyt społeczeństwa zastąpi zrywy niepodległościowe. Trzeba inwestować w rozwój nauki, oświaty i kultury kraju w istniejącej sytuacji politycznej. Trzeba zadbać o edukacji niższych warstw społecznych. Kobietom należy dać możliwość zdobycia wykształcenia i wykonywania pracy zawodowej na prawach równych z prawami mężczyzn. Szczęście jednostek i narodu można osiągnąć

Trzy wielkie powieści polskiego pozytywizmu

Lalka Bolesława Prusa Problematyka Wymiar filozoficzny: powieść o ludzkich dążeniach, idealizmie, złożoności natury ludzkiej i różnorodności charakterów. Wymiar społeczno–obyczajowy: obraz ówczesnego społeczeństwa, sytuacji i przemian warstw społecznych: arystokracji, mieszczaństwa, rodzącej się inteligencji, podziałów między nimi; opis życia i obyczajów ówczesnej ­stolicy. Wymiar patriotyczny: pamięć o powstaniu styczniowym, postulat reform społecznych. Wymiar psychologiczny: wielka powieść o miłości. Program pozytywizmu: obraz życia ubogich warstw społecznych, postulat organicyzmu, kwestia żydowska. Kompozycja Powieść dojrzałego

Nowele pozytywistyczne

O rodowodzie noweli zapamiętaj! Klasyczna postać noweli ukształtowała się we Włoszech w epoce renesansu – przede wszystkim pod piórem Giovanniego Boccaccia, autora Dekameronu (słynna teoria sokoła). W Polsce nowela pojawia się na dobre dopiero w okresie pozytywizmu – ale za to od razu jako jeden z najważniejszych gatunków literackich, ponieważ jako krótki utwór doskonale nadaje się do propagowania w literaturze pozytywistycznych idei społecznych! Drugą okolicznością sprzyjającą popularności tego gatunku w

Bohaterowie prozy pozytywistycznej a romantyzm

Stanisław Wokulski z Lalki Pochodzenie – ze zubożałej szlachty. Jako młody chłopak musiał sam zarabiać na utrzymanie, dlatego był subiektem w winiarni Hopfera. Tu poznał studentów Akademii Medycznej i Szkoły Sztuk Pięknych, którym „paliło się we łbach”. To od nich zaraził się pasją do nauki: w dzień pracował, w nocy ślęczał nad pożyczanymi książkami. Nauka i walka – dzięki pasji i morderczemu trybowi życia dostał się do Szkoły Przygotowawczej, a

Filozofia II poł. XIX wieku

Filozofia pozytywna Pozytywizm to jeden z głównych nurtów filozofii XIX nawiązujący do niektórych pomysłów oświeceniowych. Tylko w Polsce nazywa się tak całą epokę literacką – ale właśnie bezpośrednio od teoretycznych dzieł filozofów europejskich. W połowie XIX wieku terminy „filozofia pozytywna”, „pozytywizm” stały się popularne za sprawą sześciotomowego dzieła francuskiego filozofa i socjologa Augusta Comte’a – Kursu filozofii pozytywnej. Autor wskazywał w nim na konieczność zreformowania życia społecznego tak, aby zapanowały

Główne nurty prozatorskie pozytywizmu

Realizm tendencyjny – powieści i nowele z tezą Cel utworu: udowodnić słuszność tezy i rozpropagować ją! Przykład: Janko Muzykant Henryka Sienkiewicza. W realizmie tendencyjnym – autorskim pomyśle pozytywistów warszawskich – utwór, cała jego treść i styl, służy ilustracji określonej tezy społecznej. W myśl utylitarystycznych zasad pozytywistów literatura ma służyć społeczeństwu, zwłaszcza idei pracy organicznej. Pisarz wykrywa wady systemu społecznego, aby następnie przerysować je nieco w swoim utworze i w ten

Realizm – charakterystyka epoki

Ramy czasowe Europa W Europie nową po romantyzmie epokę liczy się od roku 1850 i zwie się realizmem – ze względu na nurt dominujący w literaturze i sztuce. Pamiętajmy jednak, że np. Stendhal – ojciec powieści realistycznej – żył i tworzył w pierwszej połowie XIX wieku. Balzak – pisarz odpowiedzialny za ukształtowanie tego nurtu w prozie – zmarł w roku 1850. Flaubert – trzeci wielki realista – umiera w 1859 roku. Mocne podwaliny pod realizm zostały zatem złożone.

Twórcy polskiego pozytywizmu

Eliza Orzeszkowa (1841-1910) Nie była związana z Warszawą. Tu wprawdzie się uczyła na pensji sióstr sakramentek, ale pochodziła z okolic Grodna i z tym miastem zwiąże w końcu swoje życie. Zanim to nastąpi, przeżyje epizod nieudanego małżeństwa z Piotrem Orzeszko z Ludwinowa na Polesiu. Etap życia włościańskiego skończył się szybko. Piotr wziął udział w powstaniu styczniowym, za co skonfiskowano mu majątek, a jego samego zesłano na Sybir. Żona odmawia towarzyszenia mu w czasie zesłania, przeprowadza rozwód i przenosi się