Dramat młodopolski

Dramat naturalistyczny

  • Gabriela ZapolskaŻabusia, Ich czworo, Skiz, Panna Maliczewska, Moralność pani Dulskiej;
  • Włodzimierz Perzyński Lekkomyślna siostra, Aszantka, Szczęście Frania;
  • Tadeusz RittnerW małym domku;
  • Jan August Kisielewski W sieci, Karykatury.

Moralność pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej
Gabriela Zapolska przedstawia mieszczańską rodzinę zatopioną w filisterskim kołtuństwie. Jest to swoista satyra na fałsz, obłudę i zakłamanie mieszczaństwa, rozgrywająca się w konwencji tragifarsy.
Mieszczuch i niewola fałszywego konwenansu są także tematem często grywanych sztuk: W sieci i Karykatury Jana Augusta Kisielewskiego oraz Aszantka i Lekkomyślna siostra Włodzimierza Perzyńskiego.

Dramat ekspresjonistyczny

  • Tadeusz Miciński, W mrokach złotego pałacu, czyli Bazylissa Teofanu oraz Kniaź Patiomkin.

Miciński, zafascynowany problemem walki dobra i zła oraz demonologią, tematykę tę podejmuje między innymi w dramatach. Są nowatorskie, a nawet prekursorskie, autor bowiem wykorzystuje stylistykę ekspresjonizmu.

Dramat symboliczny

  • Stanisław Wyspiański, Warszawianka, Wesele, Wyzwolenie, Noc lis­topadowa;
  • Stanisław Przybyszewski, cykl Taniec miłości i śmierci, Śnieg.

Wesele Wyspiańskiego stało się dramatem narodowym i wielkim wydarzeniem literackim. Punktem wyjścia jest wesele inteligenta, poety, z chłopką, które ma miejsce w chłopskiej chacie. Rozegrają się tu jednak sceny inne, fantastyczne, wizyjne, wypełnione postaciami z zaświatów. Podjęte zostaną tematy:

• zrywu narodowego,
• niemocy społecznej,
• charakterystyki inteligencji,
• charakterystyki wsi,
• ludomanii i dekadencji.

W dramacie napotykamy różnorakie symbole: przedmioty, jak podkowa, złoty róg, osoby, jak Stańczyk, sceny – jak finalny chocholi taniec.

 

Powieść młodopolska

Władysław Stanisław Reymont

Noblista roku 1924.
Utwory: Komediantka, Ziemia obiecana, Chłopi.

Chłopi
Epopeja nagrodzona Noblem. Dzieje rodziny Borynów i polskiej wsi Lipce. W rzeczywistości problematyka wykracza poza wiejski konkret i dotyczy kwestii ogólnoludzkich, filozoficznych:

• ludzkich namiętności;
• związku człowieka z naturą;
• mentalności i systemu wartości chłopów;
• walki o władzę;
• rywalizacji o kobietę;
• związku człowieka z ziemią.

Kompozycja
Chłopi mają cechy:

• epopei (bogactwo, szczegółowość opisu, uniwersalizm czasu i miejsca akcji, mitologizacja postaci, sceny „batalistyczne”);
• powieści realistycznej;
• powieści naturalistycznej;
• powieści impresjonistycznej.

 

Stefan Żeromski

Wkrótce autorytet polskiej literatury.
Utwory: Opowiadania, tom nowel Rozdzióbią nas kruki, wrony…, a wśród nich Zmierzch, Siłaczka, O żołnierzu tułaczu; Syzyfowe prace, Ludzie bezdomni, Wierna rzeka, dramat Róża, Popioły, Przedwiośnie.

Ludzie bezdomni
Dzieje społecznika doktora Judyma, który jest człowiekiem szlachetnym i wrażliwym na biedę i nędzę społeczną. Sam pochodzi z nizin i pragnie oddać się leczeniu warstw niższych. Poświęca dla tej idei całą prywatność, także możliwość założenia domu, rodziny i małżeństwa z kobietą, którą kocha. Dzieje Judyma ukazują też ówczesne polskie społeczeństwo, jego bolączki, strefy takie jak miasto i wieś, różne warstwy społeczne. Istotna jest kategoria ,,bezdomności” – jako efekt moralnego wyboru bohatera.

Kompozycja
Ludzie bezdomni to powieść modernistyczna. Cechują ją:

• kompozycja otwarta;
• subiektywizm narracji;
• ,,wysepkowy” układ rozdziałów;
• epizodyczność akcji.

.

Inni twórcy

  • Wacław Berent
    Autor powieści: Fachowiec, Próchno i Ozimina.
    W pierwszej z nich dokonuje krytycznej analizy hasła pracy organicznej. Podejmując temat artysty i sztuki, analizuje środowisko moderny (Próchno), a także krytykuje polską elitę (Ozimina).
  • Władysław Orkan
    Autor powieści: Komornicy, W roztokach.
    Najwybitniejszy epik Podhala, z którego pochodził.
  • Wacław Sieroszewski
    Autor pracy etnograficznej Dwanaście lat w kraju Jakutów oraz utworów prozatorskich Na kresach lasów, Ucieczka.
    Pisarz, który był zesłany na Syberię i właś­nie egzotyczne kultury i krajobrazy Syberii, Kaukazu i Dalekiego Wschodu opisał w swoich utworach.

 

Poezja młodopolska

Twórcy

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Poeta młodopolskich nastrojów. W swojej twórczości zawarł pesymistyczną filozofię dekadentyzmu, niepokoje końca wieku.
Główne motywy poezji:

• przyroda,
• sztuka,
• miłość,
• śmierć.

Niektóre utwory:
Koniec wieku XIX (swoisty program dekadentów), Nie wierzę w nic, Hymn do Nirwany, Lubię, kiedy kobieta…, Evviva l’arte, Melodia mgieł nocnych.

Cechy poezji Tetmajera:

• umuzykalnienie,
• operowanie metodą synestezji,
• impresjonizm (operowanie barwą, ruchem, zmiennością obrazów)

.

Leopold Staff

Poeta trzech pokoleń. Będzie tworzył w Polsce międzywojennej i po drugiej wojnie światowej. W dobie młodopolskiej w jego poezji wyróżniamy:

• aktywizm o charakterze nietzscheańskim (tom Sny o potędze, wiersz Kowal);
• dekadentyzm (wiersz Deszcz jesienny);
• franciszkanizm (tom Ptakom niebieskim);
• klasycyzm (tom Uśmiechy godzin).

Staff upodobał sobie formę sonetu, pragnął chaos świata przetworzyć w ład artystyczny.

.

Jan Kasprowicz

Poeta, który przechodził przemiany ideowe.

  • I etap twórczości
    Początkowo rzecznik skrzywdzonych, porusza tematy społeczne, nędzy wsi, zaniedbania dziecka wiejskiego: cykl sonetów Z chałupy.
  • II etap twórczości
    Przełom modernistyczny: Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach (1898 r.) i Hymny (lata 1901 i 1902).
    Motywy i cechy poezji:
    • symbolizm,
    • uroda gór,
    • bunt wobec Boga, bluźnierczy prometeizm,
    • wizja apokaliptycznej zagłady,
    • pogarda wobec tłumów.
  • III etap
    Pogodzenie się z Bogiem, postawa franciszkańska: zbiory Ballada o słoneczniku i Księga ubogich.
    W poetyce Kasprowicza zwracają uwagę: symbolizm i ekspresjonizm.

.

Tadeusz Miciński

Polski demonolog, zafascynowany tematem walki dobra i zła, osobą szatana jako istoty zbuntowanej przeciw Bogu, ale cierpiącej.

Utwory: tom W mroku gwiazd, wiersze Ananke, Jam ciemny jest wśród wichrów płomień Boży.
Także w poezji wykorzystuje techniki ekspresjonistyczne i barokowe oksymorony.

.

Charakterystyczne motywy poezji młodopolskiej

Piękno przyrody górskiej:

  • Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Melodia mgieł nocnych;
  • Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach.

Motyw szatana:

  • Leopold Staff, Deszcz jesienny;
  • Tadeusz Miciński, Lucifer;
  • Jan Kasprowicz, Dies irae.

Filozofia franciszkańska:

  • Jan Kasprowicz, Hymn św. Franciszka z Asyżu, Chwile, Księga ubogich;
  • Leopold Staff, Biedaczyno Asyski!, Sonet szalony, O miłości wroga, przekład Kwiatków św. Franciszka.

Motyw artysty i sztuki:

  • Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Evviva l’arte, Nie wierzę w nic;
  • Leopold Staff, Kowal.

Filozofia dekadentyzmu:

  • Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Koniec wieku XIX, Nie wierzę w nic, Hymn do Nirwany, Evviva l’arte;
  • Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach;
  • Stanisław Korab-Brzozowski, O przyjdź;
  • Leopold Staff, Deszcz jesienny.

 

Zobacz:

Młoda Polska – poezja

Poezja Młodej Polski

Młoda Polska – charakterystyka epoki

Młoda Polska na maturze

Młoda Polska – zestawienie

MŁODA POLSKA – TABELA

Młoda Polska – przegląd najważniejszych lektur

Poezja Młodej Polski

Młoda Polska – datownik