Twórca komedii nowożytnej

Molier (Jean Baptiste Poquelin) – to artystyczny pseudonim najważniejszego komediopisarza francuskiego II połowy XVII wieku – twórcy obyczajowej klasycznej komedii francuskiej. Był człowiekiem o wielkiej sile oddziaływania: potrafił „zabijać śmiechem brzmiącym ze sceny”. Występował przeciwko obłudzie i nikczemności, wyszydzał głupotę i zaślepienie. Życie Moliera było niełatwe i obfitujące w różne wydarzenia. Kilkanaście lat włóczył się z trupą aktorską po prowincjach, po powrocie do Paryża założył tu teatr (Komedia Francuska, po dziś dzień pierwsza scena Paryża). Oskarżony był nieraz o niemoralność, skandalizujące małżeństwo z młodą Armandą Bejart – nie było udane. Bywało, że z opresji ratował Moliera sam król Ludwik XIV.

 

Co nowego, odkrywczego wprowadził Molier do swojej twórczości, że możemy go nazwać – twórcą nowożytnej komedii?

  • Przede wszystkim swobodnie traktował reguły poetyckie, dostosowując je do potrzeb swoich utworów. Łączył w nich różne rodzaje komizmu: intrygi, charakteru, sytuacji.
  • Jedną z cech charakterystycznych w komediach Moliera jest indywidualizacja języka bohaterów. W jego utworach pojawiają się postacie z współczesnego mu życia codziennego (lokaje, służące). Mają one jednak tak wyraziste rysy psychologiczne, że nabierają wymiaru ponadczasowego.
  • Ci przedstawiciele pospólstwa posługują się swoim, potocznym językiem, co było sprzeczne z przyjętymi kanonami poetyki klasycznej.
  • Nie wymyślał Molier skomplikowanych, nierealnych intryg, tylko ośmieszał to, co widział wokół siebie, jak sam powiedział: za cel postawił sobie „ściganie za pomocą uciesznych obrazów błędów epoki”.
  • Odbiorców często zaskakiwał zakończeniem swoich sztuk, wielekroć nieumotywowanym rozwojem akcji.
  • Molier miał wielu naśladowców i kontynuatorów.

Charakterystyczne dla twórczości Moliera jest to, że tematy (a nade wszystko bohaterów sztuk) czerpał z życia, ze współczesności. Był bystrym obserwatorem, podpatrywał świat, dzięki temu uzyskiwał świetne efekty komiczne. Satyra – czyli rzeczywistość w krzywym zwierciadle – stała się istotą jego sztuk. A że żył w czasach znamienitego Króla Słońce, epoka dostarczyła mu arcyciekawego materiału.

Molier napisał około trzydziestu komedii, które cieszyły się w jego czasach i cieszą współcześnie dużym powodzeniem – np.

  • Pocieszne wykwintnisie,
  • Szkoła żon,
  • Świętoszek,
  • Skąpiec,
  • Don Juan,
  • Mizantrop,
  • Mieszczanin szlachcicem,
  • Uczone białogłowy,
  • Chory z urojenia.

Do najznakomitszych komedii Moliera należą: Świętoszek i Skąpiec.

  • Bohater komedii Świętoszek, czyli Tartuffe, stał się symbolem ówczesnych stosunków społecznych – świętoszkowatej obłudy. Utwór był atakiem na Kościół i religię traktowaną jako narzędzie władzy. Arcybiskup Paryża nie tylko zabronił wystawiania sztuki, ale nawet jej czytania.Molier musiał wprowadzić do utworu zmiany, które nie wyszły utworowi na dobre – naruszyły proporcje, spowodowały błędy kompozycyjne, zachwiały zasadę prawdopodobieństwa. Pomimo interwencji cenzury dzieło to jest jednym z arcydzieł obyczajowej komedii charakterów. Autor zawarł w komedii treść i akcję z gruntu tragiczną, jednak złagodził jej tragizm w taki sam sposób, jak złagodził budzące w nas odrazę postawy niektórych bohaterów – poprzez ironię, a nawet zabarwienie farsowe zneutralizował elementy ponurego dramatu.
  • Ze starożytności, a konkretnie z komedii Plauta (o czym świadczy imię głównego bohatera – greckie określenie sknery, chciwca, skąpca) zaczerpnął Molier temat następnej swojej komedii Skąpca. Opowiadając losy Skąpca – Harpagona, przedstawił Molier studium ludzkich namiętności. W komedii poznajemy dwa oblicza Harpagona, jedno odrażające – niehonorowy, bezwzględny lichwiarz i oszust, twardy, egoistyczny, samolubny ojciec, i drugie – komiczne: oblicze maniaka, zdziecinniałego starca.
    Utwór ten ośmiesza również stosunki społeczne panujące w ówczesnej Francji, a także mentalność i zwyczaje ówczesnych ludzi (zawieranie małżeństw dla pieniędzy, groźba zamknięcia nieposłusznej córki w klasztorze).

 

Kto pisał komedie przed Molierem?

Komedia jako gatunek literacki wywodzi się ze starożytnej Grecji, nazwa ta pochodzi od dwóch słów: komos – radosny pochód i ode – pieśń. Pierwowzorem komedii były radosne pochody ze śpiewem swawolnych i satyrycznych piosenek na cześć boga wina i urodzaju Dionizosa.

Najbardziej znanych starożytnych komediopisarzy było trzech.

  • Z Grecji pochodził Arystofanes – twórca komedii o charakterze satyrycznym, politycznym oraz obyczajowym. Z jego utworów należy wymienić: Chmury, Ptaki, Żaby.
  • W Rzymie mieszkał Plaut – twórca komedii pomyłek i fars, a także Terencjusz, komediopisarz, którego wszystkie sześć komedii zachowało się do dziś.
  • W czasach odrodzenia komedie pisał William Szekspir – stosował on w swoich utworach tradycyjne rodzaje komizmu: komizm charakterów, komizm sytuacji i komizm słowny.

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

https://aleklasa.pl/liceum/biografie/molier-2

Czy Moliera możemy nazwać twórcą komedii nowożytnej?

Przedstaw treść i problematykę Świętoszka Moliera

Czy Moliera możemy nazwać twórcą komedii nowożytnej?

Molier – jak pisać o…

Molier – jego rola w literaturze

Przedstaw najbardziej charakterystyczne postace z utworów Moliera

Molier – jak pisać o…

Molier – jego rola w literaturze

Dlaczego dramaty Moliera nazywane są komediami charakterów?