Odyseusz bohater Odysei

Jedna z najpopularniejszych postaci cyklu trojańskiego – bohater IliadyOdysei. Ta ostatnia zawdzięcza mu swój tytuł, opisuje bowiem przygody Odysa w drodze powrotnej spod Troi do ojczystej Itaki.

  • Imię: greckie – Odyseusz lub Odys, łacińskie – Ulisses.
  • Kim jest? Królem Itaki, małej, skalistej wysepki na Morzu Jońskim.
  • Żona: Penelopa.
  • Synowie: z Penelopą Telemach; z Kirke Telegonos.
  • Znaki szczególne: szrama na udzie (gdy jako młody chłopak gościł u dziadka, Autolikosa, słynnego złodzieja, w czasie polowania dzik zranił go w udo).
  • Umiejętności: wojowanie, żeglowanie.
  • Główne cechy charakteru: wytrwałość, dzielność, spryt.

Garść faktów z życia Odyseusza

  • Udaje obłąkanego, żeby nie iść na wojnę.
  • Odkrywa Achillesa, ukrytego przez Tetydę wśród dwórek.
  • Przewodzi poselstwu usiłującemu wymóc na Trojanach oddanie Heleny Trojańskiej (wątek wykorzystany przez Jana Kochanowskiego w Odprawie posłów greckich).
  • Stosuje prowokację, żeby zemścić się na Pelemedesie.
  • Zdobywa Troję, wprowadzając do miasta posąg drewnianego konia z ukrytymi w środku żołnierzami.
  • Po wojnie przybywa do kraju Lotofagów, gdzie odmawia poczęstunku w postaci narkotycznego kwiatu lotosu, pod wpływem którego natychmiast zapomina się o własnej ojczyźnie.
  • Wywodzi w pole wielkiego, silnego cyklopa – ludożercę Polifema – i oślepia go, budząc tym gniew jego ojca, samego Posejdona.
  • Od Eola, władcy wiatrów, dostaje worek z zamkniętymi w nim przeciwnymi wiatrami, ale towarzysze Odyseusza rozwiązują go, gdy widać już dymy domów Itaki – i wiatry gnają ich znowu do wyspy Eola.
  • Po walce z Lajstrygonami pozostaje z jednym tylko okrętem i na nim dociera do wyspy czarodziejki Kirke, która jego zwiadowców zamienia w wieprze, lecz, zmuszona do tego przez Odyseusza, przywraca im ludzką postać. Za namową Kirke schodzi do Hadesu, by zapytać o swoją przyszłość zmarłego wieszczka Terezjasza.
  • Udaje mu się usłyszeć śpiew syren, ale statek, którym płynie, nie rozbija się o skały.
  • Przepływa cieśninę między dwoma potworami morskimi Scyllą i Charybdą.
  • Na wyspie Trinakii jego towarzysze zabijają kilka sztuk bydła ze świętego stada Heliosa, za co wkrótce Zeus karze ich, gromem zatapiając statek wraz z załogą.
  • Uratowany jako jedyny, na desce z okrętu dopływa na wyspę Ogigię, gdzie spędza siedem lat u nimfy Kalipso. Piękna nimfa zakochuje się w nim i w zamian za pozostanie przy niej ofiarowuje Odysowi nieśmiertelność i wieczną młodość, ale pamięć o Penelopie i ojczyźnie każe mu płynąć dalej.
  • Wyrusza na zbitej własnoręcznie tratwie i podczas rozpętanej przez Posejdona burzy wyrzucony zostaje na brzeg wyspy Feaków. Ich władca wyposaża go na dalszą podróż.
  • Nierozpoznany – przez opiekującą się nim Atenę przebrany za żebraka – przybywa do swego domu i przy pomocy Telemacha oraz wiernego świniopasa Eumajosa zabija ucztujących tam zalotników Penelopy, od dawna uważanej za wdowę. Daje się rozpoznać żonie i odtąd szczęśliwie rządzi Itaką.
  • Według jednej z wersji mitu syn Odyseusza i czarodziejki Kirke, Telegonos, wysłany przez matkę na poszukiwanie ojca, w czasie burzy trafia na Itakę. Schwytany przez Odysa i Telemacha, gdy grabi wieśniaków, by zdobyć pożywienie, zabija swego nierozpoznanego ojca włócznią zakończoną kolcem ryby płaszczki. Tak oto miały się spełnić słowa wieszczka Terezjasza, który przepowiedział Odysowi, iż śmierć przyjdzie do niego z morza.

Kim jest Odyseusz?

  • Podróżnikiem, wędrowcem

    Większość życia Odyseusza to zdające się nie mieć końca wracanie do ojczyzny. Dziesięć lat jest na wojnie, a kolejnych dziesięć zabiera mu, obfitująca w przygody, podróż do Itaki.
    Podróż, wędrówka – symbolizuje życie, ludzki los. A zatem droga to także metafora przemijania. Jesteśmy, istniejemy – bo, jak każdy wędrowiec, zmagamy się z czasem i przestrzenią. Trudno rozstrzygnąć, co ważniejsze: cel, do którego dążymy, czy sama droga.
    Dziś słowo odyseja ma także znaczenie przenośne: długa, obfitująca w niebezpieczne i niezwykłe przygody wędrówka.

  • Genialnym spryciarzem

    Jego imię – szczególnie rzymskie: Ulisses – symbolizuje przebiegłość. Kiedy trzeba, ucieka się do podstępu, a nawet kłamie.Odyseuszowego ducha fortelu odnajdziemy w wielu postaciach literackich, w utworach z różnych epok i różnych krajów.

    • Genialnym spryciarzem jest Marchołt, bohater żydowskich opowieści ludowych i średniowiecznej literatury apokryficznej oraz utworu Jana z Koszyczek pt. Rozmowy, które miał Król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprosnym.
    • Sancho Pansa z powieści Cervantesa to także wcielenie zdrowego rozsądku.
    • Kolejny tego typu bohater to Kubuś Fatalista z utworu Denisa Diderota pt. Kubuś Fatalista i jego pan.
    • O Onufrym Zagłobie jego towarzysze broni z podziwem mówią wprost: to prawdziwy Ulisses!
    • Dzielny wojak Józef Szwejk, bohater Przygód dobrego wojaka Szwejka podczas wojny światowej Jaroslava Haška, podobnie jak Odyseusz broni się przed pójściem na wojnę, udając wariata.
  • Człowiekiem, który zrezygnował z nieśmiertelności i wiecznej młodości

    To chyba najtrudniejszy i najbardziej doniosły wybór Odysa. Może wydać się niezrozumiały. Przecież wielu ludzi marzy o nieśmiertelności. Faust z dramatu Goethego, aby ponownie i już na zawsze być młodym, zaprzedaje duszę diabłu. Odys natomiast, miast cieszyć się pieszczotami Kalipso i perspektywą boskiej nieśmiertelności, marzy o powrocie do domu. Dowodzi to także, iż są wartości, które ludzie cenią bardziej niż własne życie.

Zawsze wierni Odysowi:

  • żona Penelopa;
  • syn Telemach;
  • sługa Eumajos;
  • niewolnica Eurykleja;
  • pies Argos.

Odyseusz to także:

  • bohater działający w przebraniu;
  •  człowiek dokonujący sprawiedliwej zemsty;
  • człowiek, o którego losach decydują bogowie.

Kilku słynnych literackich wędrowców, podróżników

  • Eneasz – bohater Eneidy Wergiliusza – walczący w obronie Troi krewny króla Priama, ucieka z miasta i po długiej tułaczce dociera do Afryki, gdzie gości u królowej Kartaginy Dydony. Zgodnie z zaleceniem wyroczni opuszcza Kartaginę, aby założyć Rzym i dać początek nowemu narodowi. W Eneidzie pojawia się zresztą także Odyseusz, ukazany tu jako zbrodniarz, człowiek okrutny i podstępny.
  • Żyd Wieczny Tułacz (Ahaswer) to według legend chrześcijańskich dozorca w domu Piłata albo szewc, który popędzał Jezusa niosącego krzyż na Golgotę, skazany na wieczne odmładzanie się i nieustanną wędrówkę po świecie – niespokojny, nieznużony wędrowiec. Legenda o Ahaswerze bierze początek ze wzmianki w Ewangelii św. Jana. Pojawia się w wielu utworach literackich różnych epok, między innymi w Rękopisie znalezionym w Saragossie Jana Potockiego.
  • W Boskiej Komedii Dantego Alighieri autor wędruje po zaświatach. Po piekle i czyśćcu oprowadza go Wergiliusz, po raju ukochana Beatrycze. Także w tym utworze jako bohater pojawia się sam Odyseusz – spotykamy go w piekle, w kręgu fałszywych doradców.
  • Don Kichot, bohater powieści Cervantesa, pod wpływem romansów rycerskich – sądząc, że sam jest błędnym rycerzem – na wychudłej szkapie wyrusza w poszukiwaniu przygód, które pozwoliłyby mu wypełnić rycerskie powinności. Wygłasza także pochwałę życia, które widzi jako ciągłe dążenie do ideału.
  • Marynarzem podróżnikiem jest Robinson Crusoe z powieści Daniela Defoe. Jako lekarz okrętowy po fantastycznych krainach podróżuje Lemuel Gulliwer, bohater powieści Jonathana Swifta.
  • Tych poprzednich przypomina Mikołaj Doświadczyński z utworu Ignacego Krasickiego Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, tak zwanej powieści rozwojowej.
  • Podróżują również bohaterowie oświeceniowych powiastek filozoficznych: Kandyd, tytułowa postać utworu Woltera, i Kubuś Fatalista z tekstu Denisa Diderota Kubuś Fatalista i jego pan. W tych utworach przygody podróżnych stają się pretekstem do wypowiadania treści moralistycznych i uwag filozoficznych.
  •  Motyw wędrówki jako metafory życiowego trudu znajdziemy w dwuczęściowej tragedii Goethego Faust. Mimo że zaprzedał duszę diabłu, Faust zostaje zbawiony, bo – jak woła chór aniołów w części II – „kto wiecznie dążąc się trudzi, tego możemy wybawić”.

Dla romantyków człowiek to istota poszukująca, błądząca, tułacz, pielgrzym. Gatunkiem ukształtowanym w romantyzmie jest poemat dygresyjny – utwór złożony z luźnych epizodów, które zwykle łączy właśnie wątek podróży bohatera. Wzór tego gatunku stworzył George Byron, pisząc Wędrówki Childe Harolda Don Juana. W literaturze polskiej twórcą słynnych poematów dygresyjnych jest Słowacki, autor Podróży do Ziemi Świętej z Neapolu, a przede wszystkim Beniowskiego.

Liczne odwołania do podróży mitycznego Odyseusza zawiera całodzienna wędrówka Leopolda Blooma, trzydziestoośmioletniego irlandzkiego Żyda, akwizytora ogłoszeniowego – tytułowego bohatera powieści Jamesa Joyce’a Ulisses. Akcja utworu rozgrywa się 16 czerwca 1904 roku w ciągu osiemnastu godzin, od 8 rano do 2 po północy, w Dublinie. Odyseja Leopolda ogranicza się do kilku miejsc: ulicy, poczty, kościoła, restauracji, szpitala, spelunki, biblioteki, burdelu. Każdemu jej etapowi odpowiada jeden epizod prawdziwej Odysei. Powieść jest wielkim monologiem wewnętrznym, tak zwanym strumieniem świadomości – imituje bieg ludzkich myśli.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Czego dotyczy „Odyseja” i kto jest jej głównym bohaterem?

„Odyseja” – „Dowiedź, że „Odyseja” Homera to dzieło humanizmu – utwór o człowieku i ludzkim życiu, postawach człowieka wobec świata.”