Poetycka twórczość Tadeusza Różewicza

Tadeusz Różewicz przeżył wojnę. Ocalał – lecz wojna wycisnęła piętno na jego twórczości, tak poetyckiej, jak i dramaturgicznej. Należy do pokolenia – rocznik 20., bo urodził się w 1921 roku. Brał udział w konspiracji i żył okupacyjnym życiem, walczył w AK. Ujrzał i zrozumiał całą grozę wojenną, „przeżył śmierć i zna wartość życia” – tak brzmi motto poety. Różewicz jest poetą czytanym i lubianym. Mimo że jego poezja tak bliska jest prozie (a może właśnie dlatego), mimo że często przywołuje wojnę – wydaje się aktualna.

Oto najważniejsze motywy tematyczne, które Różewicz zawarł w poezji.

  • Świadomość i psychika człowieka, który przeżył wojnę. Obsesja wspomnień i lęków, poczucie obcości wśród żywych, poczucie utraty wartości (szczególnie tom Niepokój).
  • Przekonanie o tym, że ludzie nie mogą między sobą nawiązać porozumienia, że są sobie obcy. Ciągłe próby nawiązania dialogu z drugim człowiekiem, walka z samotnością i wyobcowaniem.
  • Protest przeciwko okrucieństwu, przemocy, obojętności ludzi. Znamienny w tej kwestii jest wiersz List do ludożerców.
  • Bohater wierszy Różewicza to człowiek rozbity wewnętrznie, zagrożony, niepewny, kim jest, poddany zmienności świata, opanowany przez technikę. Jest to człowiek słaby, żyjący w chaosie, lecz tęskni on za prostymi uczuciami i prawdziwymi wartościami.

Poezja Tadeusza Różewicza

Oryginalność poezji Zbigniewa Herberta

Zbigniew Herbert był niepowtarzalną osobowością polskiej poezji współczesnej. W materii jego utworów współgrają elementy klasycyzmu i turpizmu, egzystencjalizmu i etyki conradowskiej, echa biblijne i polemiki z Biblią. Herbert jest mistrzem w kreowaniu scen rozgrywających się w miejscach wyobrażonych, „dalszych ciągów” wątków historii czy też kultury. Np. Tren Fortynbrasa to odpowiedź na pytanie, co stało się (co mogło się stać) po śmierci Hamleta, Apollo i Marsjasz – ciąg dalszy pojedynku osób, który mitologia kończy zwycięstwem Apolla.

Domysły na temat Barabasza – doskonały wiersz nawiązujący do biblijnego motywu uwolnionego przestępcy – Barabasza. Herbertowskie pytanie „co było dalej?”, jego spekulacje w podobnych kwestiach to nie tylko próby zaspokojenia ciekawości swojej i odbiorców. Zawsze są pretekstem do wniosków natury uniwersalnej, przesłań filozoficznych albo etycznych. Część literaturoznawców skłonna jest umieszczać ­Herberta w nurcie klasycznym – zwłaszcza, że poeta ten wciąż odwołuje się do trwałych mitów i wartości kultury, które stanowią o łączności pokoleń. Herbert tworzył poezję intelektualną, związaną z tradycją – stąd jego dwudziestowieczny klasycyzm.

Inne cechy tej poezji to:

  • ujmowanie aktualnych problemów: moralnych i politycznych w perspektywie uniwersalnej
  • poszukiwanie trwałych wartości, podejmowanie problematyki etycznej w poezji,
  • przywoływanie mitów, dzieł sztuki, postaci i wydarzeń historycznych jako materii poetyckiej
  • ironia, humor i prostota języka – jako środki tworzenia.

Tematyka poezji Herberta

  • człowiek wobec śmierci i zagadek istnienia (Brzeg, U wrót doliny)
  • człowiek w poszukiwaniu wartości etycznych (Pan Cogito)
  • człowiek wobec historii (Raport z oblężonego miasta, Trzy studia na temat realizmu)
  • sztuka – jej wyznaczniki (Dlaczego klasycy)
  • refleksja nad historią, filozofią, literaturą, Biblią (Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy)
  • władza, cierpienie, codzienność (Sprawozdanie z raju)
  • poeta i poezja, ich rola we współczesnym świecie (Przypowieść)
  • idea „wielkiego powrotu” do tradycji

Zbigniew Herbert – jak pisać o…

Poezja Zbigniewa Herberta

Słowo o poezji księdza Jana Twardowskiego

Twórczość księdza Jana Twardowskiego należy do poezji o tematyce religijnej, lecz jest to propozycja oryginalna, propagująca model wiary radosnej, bliskiej człowiekowi i, co dodać należy, w dzisiejszych czasach modna i popularna. Jeśli szukać źródeł czy odwołań koncepcji ks. Twardowskiego, to odpowiednia wydaje się filozofia św. Franciszka z Asyżu, który tak samo w centrum ludzkich wartości stawiał miłość i radość życia. Ksiądz Twardowski debiutował jeszcze przed wojną, uczestniczył w powstaniu warszawskim.

Jego tomiki to: Wiersze, Znaki ufności, Niebieskie okulary, Sumienie ruszyło, Stukam do nieba. Popularność tej poezji bierze się chyba głównie stąd, że ksiądz poeta opisywał dogmaty wiary religijnej bez patosu, bez surowości nakazów i zakazów, bez lęku, głosząc, że ma być ona pomocą i oparciem człowieka.

Scharakteryzuj poezję księdza Jana Twardowskiego

Poeci – Pokolenie Współczesności

  • Miron Białoszewski

    lingwizm

    • Dokonuje pewnego eksperymentu poetyckiego – tworzy poezję opartą na grze słów, brzmieniu mowy i neologizmach – operowanie dźwiękową formą mowy ma wnosić nowe znaczenia.
    • Dokonuje sakralizacji rzeczy powszednich: bohaterami jego utworów są: piec, burak, łyżka durszlakowa. Z drugiej strony dokonuje też „profanacji sacrum” – umieszcza madonny w karuzelach wesołych miasteczek, świętość i sztukę sprowadza do powszedniości.
    • Fascynują go peryferie kultury: podmiejskie tereny, odpustowe, kiczowate rejony kultury.
    • Zwany jest „poetą rupieci”.
  • Stanisław Grochowiak

    turpizm

    • \Wprowadza do poezji brzydotę, temat śmierci, rozkładu ciała, zmęczenia i wysiłku. To właśnie turpizm. W dyskusji o miejscu piękna i brzydoty w literaturze głosi, że ta druga jest prawdą i dopełnieniem obrazu ludzkiego życia.
    • Degraduje mit pejzażu ojczystego i natchnionego twórcy, jego poeta – to człowiek słaby i zmęczony.
    • Nawiązuje do motywów barokowych.
    • Ukazuje cierpienie i postuluje pokorę wobec życia.
    • Znane utwory: Rozmowa o poezji, Ikar, Pejzaż, Kanon, Dla zakochanych…, Do pani.

klasycyzm (m.in.)

  • Przypisywanie tylko klasycyzmu poezji Herberta jest uproszczeniem – lecz niewątpliwie jest to twórczość zanurzona w wielkim kontekście kultury i literatury śródziemnomorskiej: Biblia i antyk to dwa zaplecza konieczne do jej odczytania.
  • Jest to też poezja intelektualna i przesycona problematyką moralną.
  • Motyw „dalszego ciągu”, czyli rozważań – co było dalej – np. po pojedynku Apollo – Marsjasz lub po śmierci Hamleta – to częsty u Herberta pretekst poetyckich rozważań.
  • Pan Cogito – propozycja dekalogu dla współczesnego człowieka.

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Lingwizm i poezja Mirona Białoszewskiego

https://aleklasa.pl/liceum/c230-wiersze/spotkanie-z-poezja/spotkanie-11-poezja-mirona-bialoszewskiego

Scharakteryzuj lingwizm, turpizm i neoklasycyzm w poezji powojennej

Czym był turpizm w poezji – podaj założenia i przedstawicieli nurtu

Kim jest Pan Cogito Herberta?