Renesans

Ludzie renesansu nazwali minione wieki średnimi i deprecjonowali epokę – siebie uznając za spadkobierców świetnego antyku. Mimo to jednak w literaturze odrodzenia można się dopatrzyć przykładów kontynuowania pewnych średniowiecznych wątków i motywów bądź nawiązywania do średniowiecznych wzorców literackich i kulturowych.

  • Wiekom średnim zawdzięcza renesans popularność literatury parenetycznej, moralizatorskiej.
    Przykład:

  • Wiele dramatów Williama Szekspira odbywa się właśnie w scenerii średniowiecznej. Szekspir szukał inspiracji w kronikach i eposach wieków średnich. Często akcję swoich dramatów umieszczał w starych, ponurych zamczyskach (Makbet, Hamlet).

 

Barok

Barok powrócił do średniowiecznej ideologii przemijania, motywu śmierci, szatana, życia pozaziemskiego jako celu istnienia.

  • Twórcy siedemnastego wieku często sięgają po tematykę religijną – Bóg znowu jest w centrum zainteresowania artystów.
  • W poezji tego okresu ważny jest motyw przemijania: po przedstawieniu urody ukochanej następują wizje wyglądu jej ciała po latach, a nawet w trakcie rozkładu.
  • Bardzo istotny jest temat vanitas, czyli marności życia ludzkiego. Przykładem może być wiersz Wacława Potockiego Płodowi umarłemu w matce żywej, Jana Andrzeja Morsztyna sonet Do trupa, Daniela Naborowskiego Człowiek.
  • Czasy średniowiecza były też inspiracją wielu barokowych twórców. Możemy tu wymienić dwa najsławniejsze dzieła, których akcja odbywa się w średniowiecznych realiach:
    • tragedia Pierre’a Corneille’a Cyd,
    • epicki poemat Torquato Tassa o wyprawie krzyżowej Jerozolima wyzwolona.

 

Oświecenie

Racjonalistyczni myśliciele oświecenia odnoszą się do średniowiecza z dużą rezerwą. Czasami wręcz kpią sobie ze średniowiecznej religijności i wiary w magię, jak Wolter w Traktacie o tolerancji.

  • W pewnym sensie do średniowiecznych realiów nawiązuje Ignacy Krasicki w poemacie heroikomicznym Myszeis, który związany jest z legendą o królu Popielu.
  • Uwaga! W czasowych ramach oświecenia odnajdujemy początki nurtu zwanego gotycyzmem. Trzeba jednak pamiętać, iż nurt ten zaliczamy zdecydowanie do romantyzmu. Gotycyzm – zjawisko w literaturze XIX w. (preromantyzm, romantyzm) polegające na poszukiwaniu innej niż klasyczna, racjonalna wizji świata. Właśnie w tym celu zwrócono się ku cudowności i tematyce czasów średniowiecza.

 

Romantyzm

Najbardziej zafascynowani epoką średniowiecza byli twórcy romantyzmu: powrócili do legend i podań, mistycyzmu i symboliki wieków średnich, do dawnych bohaterów.

Twórców tego okresu fascynuje też średniowieczna architektura. Powstaje styl zwany neogotykiem, silnie nawiązujący do swego poprzednika. W modzie są wszelkie średniowieczne ruiny. Budowle gotyckie są też miejscem akcji wielu ówczesnych utworów – to przecież doskonałe warunki do stworzenia nastroju tajemniczości i grozy.

Wybrane teksty tego okresu nawiązujące do średniowiecza:

  • Pieśni Osjana Jamesa Macphersona;
  • Rękawiczka Fryderyka Schillera i jego ballady;
  • Konrad Wallenrod, Grażyna Adama Mickiewicza;
  • Balladyna, Lilla Weneda, Zawisza Czarny Juliusza Słowackiego.

 

Pozytywizm i realizm

Twórcy tego okresu chłodno odnoszą się do epoki średniowiecza. Wyjątek stanowią tu powieści historyczne. Przykłady:

  • Krzyżacy Henryka Sienkiewicza,
  • Stara baśń Józefa Kraszewskiego.

 

Modernizm

Poeci eksploatowali motyw szatana, sądu ostatecznego, wędrówki ku śmierci (Hymny Jana Kasprowicza).
Wskrzeszono także pojęcie „poety przeklętego”, które przypisywano Villonowi (Wielki testament).

Nawiązania do średniowiecza w polskiej literaturze znajdziemy:

  • w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (postać Zawiszy Czarnego),
  • w zbiorach wierszy Jana Kasprowicza (Ballada o słoneczniku, Księga ubogich).
  • w Powieści o Udałym Walgierzu Stefana Żeromski (autor wykorzystuje średniowieczną legendę o dzielnym rycerzu),
  • w tłumaczeniu Kwiatków świętego Franciszka Leopolda Staffa.

Dwudziestolecie międzywojenne i czas wojny

W tym okresie trudno wychwycić jakąś wspólną wszystkim artystom postawę wobec średniowiecza. Różni twórcy w różny sposób nawiązują do tej epoki.

  • Powieść historyczna:
    • Krzyżowcy Zofii Kossak-Szczuckiej.
  • Wybrane wiersze:
    • Opowieść małżonki świętego Aleksego Kazimiery Iłłakowiczówny;
    • Gotyk Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

 

Literatura powojenna

W literaturze współczesnej średniowiecze często bywa tłem powieści historycznej:

  • Srebrne orły Teodor Parnicki,
  • Czerwone tarcze Jarosław Iwaszkiewicz.
  • Bramy raju Jerzy Andrzejewski – (motyw krucjaty dziecięcej)

Literatura powszechna:

Poezja:

  • Stanisław Grochowiak, często wykorzystuje średniowieczne motywy, a w swej poetyce niezwykle chętnie nawiązuje do średniowiecznego obrazowania, zwłaszcza do brzydoty, motywu przemijania oraz ideału ascezy: wiersze Chmura czy Święty Szymon Słupnik;
  • Julian Przyboś – Widzenie katedry w Chartres,
  • Miron Białoszewski – Gotyk fioletowy,
  • Tadeusz Różewicz – Gotyk 1954.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Nawiązania do epoki średniowiecza

Nawiązania literatury romantycznej do epoki średniowiecza

Średniowiecze – a późniejsze epoki

MATURALNA WIEDZA O ŚREDNIOWIECZU

ŚREDNIOWIECZE – TABELA

Średniowiecze TEST

Udowodnij, że twórcy literatury romantycznej nawiązywali do epoki średniowiecza

Średniowiecze w poezji XX wieku

Średniowiecze

Średniowiecze. KARTKÓWKA