GIMNAZJUM

9. Na czym polega osobliwość w odmianie wyrazów: imię, człowiek, kakao?

9. Na czym polega osobliwość w odmianie wyrazów: imię, człowiek, kakao?    Odmiana rzeczownika: „imię”, „człowiek”   liczba pojedyncza   liczba mnoga   M.  imię  człowiek  imiona  ludzie D.  imienia  człowieka  imion   ludzi C.  imieniu  człowiekowi  imionom          ludziom B.  imię  człowieka  imiona  ludzi N.  imieniem  człowiekiem  imionami  ludźmi MSC.  o imieniu  o człowieku  o imionach o ludziach W.  imię!  człowieku!  imiona!  ludzie! Teraz odmienimy tylko dwa wyrazy. Rzeczownik kakao jest nieodmienny i nie

10. Jakie imiesłowy można tworzyć od czasowników: śpiewać, grać, a jakie od czasowników: zaśpiewać, zagrać?

10. Jakie imiesłowy można tworzyć od czasowników: śpiewać, grać, a jakie od czasowników: zaśpiewać, zagrać? Imiesłowy sprawiają najwięcej trudności w konstrukcjach składniowych. Czasowniki śpiewać i zagrać są niedokonane, a czasowniki zaśpiewać oraz zagrać mają aspekt dokonany. Tej opozycji dotyczy następne pytanie. Pamiętaj! Od czasowników niedokonanych można utworzyć oba typy imiesłowów przymiotnikowych: bierne i czynne (śpiewany i śpiewający, grany i grający) oraz imiesłowy przysłówkowe współczesne (śpiewając, grając). Od czasowników dokonanych można utworzyć imiesłowy przymiotnikowe bierne (zaśpiewany, zagrany) oraz

11. Czym różni się zasób form fleksyjnych czasowników dokonanych od niedokonanych?

11. Czym różni się zasób form fleksyjnych czasowników dokonanych od niedokonanych? Czasowniki dokonane nie mają form czasu teraźniejszego. Skoro jakaś czynność została dokonana, skoro się skończyła, nie odbywa się w teraźniejszości, czyli w sytuacji, w której dochodzi do wypowiedzi. Możemy mówić natomiast o tej samej czynności w odniesieniu do przyszłości, tyle tylko, że wówczas stawiamy hipotezę. Mówimy, że coś zakończy się, zostanie dokonane w przyszłości, choć nie wiemy, czy tak się stanie na pewno. Czasownik dokonany

12. Opisz formy fleksyjne występujące w zdaniu: „Widziano przechodniów biegnących w różne strony.”

12. Opisz formy fleksyjne występujące w zdaniu: Widziano przechodniów biegnących w różne strony. Z sześciu powyższych wyrazów odmianie nie podlega jedynie przyimek w. widziano – czasownik w formie bezosobowej; przechodniów – rzeczownik rodzaju męskoosobowego, biernik liczby mnogiej (widziano kogo? co?); biegnących – czasownik w formie imiesłowu przymiotnikowego czynnego, biernik liczby mnogiej rodzaju męskoosob. (widziano kogo? co?); różne – przymiotnik rodzaju niemęskoosobowego, biernik liczby mnogiej (biegnących w kogo? w co?); strony – rzeczownik rodzaju niemęskoosobowego, biernik liczby mnogiej (biegnących w kogo? w co?) Uwaga!

Przyczyny zapożyczeń językowych

Na ich obecność w języku wpływa kilka powodów: kontakty kulturalne, gospodarcze czy polityczne (np. wojny) pomiędzy narodami, które mówią odmiennymi językami, niedostateczny rozwój struktur danego języka (np. przez długi czas łacina była językiem nauki), istnienie rzeczy, które nie mają nazwy w innym języku (np. grill, igloo, ananas), przeświadczenie, że obce słowo jest bardziej odpowiednie niż rodzime; często łączy się z modą językową.   Związki kulturalne i polityczne Polski z innymi krajami pozwalają wyjaśnić, jak przenikały

Znaczenia wyrazów

Treść i zakres znaczeniowy wyrazu Wyraz zastępuje jakiś obiekt, jakąś rzecz ze świata rzeczywistego, na tym polega jego funkcja znaczeniowa. Utrwalając w pamięci treść i zakres danego słowa, nabywamy wiedzę, jaki obiekt jest zastępowany. Treść wyrazu – wszystkie istotne cechy tego, co wyraz nazywa. Zakres znaczeniowy wyrazu – ogół przedmiotów nazywanych danym słowem. Zapamiętaj! Związek między treścią i zakresem: im bogatsza treść, tym węższy zakres wyrazu; im szerszy zakres, tym treść uboższa. Przykład: dąb

Typy zapożyczeń w języku polskim

Wyrazy można klasyfikować ze względu na różne kryteria (społeczne, chronologiczne itp.). Jednym z nich jest podział ze względu na pochodzenie – wyróżniamy wyrazy rodzime i zapożyczenia. Warto też wspomnieć, że na polszczyznę oddziaływały języki wszystkich krajów, z którymi mieliśmy jakiekolwiek kontakty (handlowe, polityczne – zwłaszcza dynastyczne!, gospodarcze). Najsilniej zaznaczyły się wpływy łaciny (chrześcijaństwo!) oraz języków najbliższych sąsiadów: niemieckiego, czeskiego i rosyjskiego. W sposób pośredni (tzn. przez jeszcze jakiś inny język) dotarły pożyczki z języków krajów bardzo

Słowniki potrzebne użytkownikowi polszczyzny

Korzystanie ze słowników, nie dość że jest niezbędne, to bardzo wzbogaca zasób językowy. Wyrazy objaśniane są według różnych kryteriów, stąd dzieli się słowniki na kilka typów, decyduje sposób opracowania i przeznaczenie. Słownik może zawierać wszystkie wyrazy danego języka albo zostaje jakoś ograniczony, np. do wyrazów bliskoznacznych. W publikacjach jednojęzycznych objaśnienia podawane są w tym samym języku co hasło, w różnojęzycznych – w innym. Słowniki ogólne języka polskiego Należą do jednojęzycznych, są niezbędne nawet dla przeciętnego

Przemiany sposobu narracji w literaturze polskiej i obcej

Polecenie z zakresu teorii literatury, bada nie tylko wiedzę o budowie powieści, lecz również orientację w ewolucji gatunku powieściowego, w historii rozwoju prozy – głównie w ciągu ostatnich dwóch wieków. Zacznij od zdefiniowania najpopularniejszego typu narracji, charakterystycznego dla powieści realistycznej, dominującego, odkąd powieść realistyczna ugruntowała swoją pozycję w świadomości odbiorców. W realizmie mamy do czynienia z narratorem trzecioosobowym, obiektywnym, zdystansowanym. Mówimy o narracji przezroczystej, która spełnia rolę bezbarwnego ekranu. Dzięki niemu oglądamy wewnętrzny świat powieści, ale w niczym nam

Typy błędów językowych. Błędy słownikowe.

Błędem językowym jest odstępstwo od obecnie obowiązującej normy językowej, czyli taka zmiana, która jest nieuzasadniona: nie poprawia porozumienia, nie wyraża nowych treści, jest sprzeczna z dotychczasowymi przyzwyczajeniami. Wątpliwości rozwiewają najnowsze, najbardziej aktualne wydania słowników języka polskiego. Rodzaje błędów: błędy leksykalne, wśród których można wyróżnić: słownikowe (wyrazowe), frazeologiczne, słowotwórcze; błędy gramatyczne: fleksyjne, składniowe; błędy fonetyczne; błędy stylistyczne; błędy zewnątrzjęzykowe: ortograficzne, interpunkcyjne.   Błędy słownikowe (wyrazowe) powstają z powodu użycia wyrazu w niewłaściwym znaczeniu: Moja

2. Co to są wyrazy podzielne słowotwórczo? Podaj przykłady wyrazów podzielnych i niepodzielnych słowotwórczo.

Wyrazy podzielne słowotwórczo (powyżej nie podkreślone) to inaczej formacje słowotwórcze lub derywaty. Można w nich wskazać temat słowotwórczy oraz formant. Wyrazy podzielne słowotwórczo są wyrazami pochodnymi. Pochodzą od innych wyrazów – tworzymy je od wyrazów prostych albo… od innych wyrazów podzielnych słowotwórczo, czyli od innych wyrazów pochodnych. Oto ich analiza słowotwórcza: podział na temat słowotwórczy i formant (definicje przy następnych odpowiedziach) oraz parafraza słowotwórcza, czyli wyrażenie równoznaczne z analizowaną formacją, zawierające wyraz, od

3. Z jakich członów składa się wyraz pochodny? Odpowiedź zilustruj analizą następujących przykładów: odbiorca, spawacz, podbiec, bladawy, uczernić, wodołaz.

Wyraz pochodny składa się z podstawy słowotwórczej (tematu słowotwórczego), czyli tej część wyrazu podstawowego, która weszła do wyrazu pochodnego oraz formantu. Wygląda to tak: piłka      →      piłkarz:        piłk-    +    -arz     ↑                      ↑                  ↑                ↑ wyraz              wyraz           podstawa    formant podstawowy    pochodny    słowotwórcza Analiza: odbiorca: odbior–ca (ktoś, kto odbiera). Uwaga na oboczności fonetyczne – wyraz podstawowy ma w bezokoliczniku

4. Jak rozumiesz termin „formant”? Wskaż formanty słowotwórcze w wyrazach: piekarz, kwiaciarnia, naprawa, zbieg, bladość, wyolbrzymiać, wolnomyślny.

Formant słowotwórczy jest tym członem wyrazu pochodnego, który różni ten wyraz pochodny od wyrazu podstawowego. Warto przy tym pamiętać, że formant – jako element słowotwórczy – nie zmienia się (nie licząc oboczności natury fonetycznej) w trakcie odmiany wyrazów. Tym różni się on od końcówek fleksyjnych, z którymi wcale często bywa mylony. Oddzielenie tematu słowotwórczego od formantu okazuje się praktycznym sprawdzianem znajomości całego słowotwórstwa. W złożeniach są dwa tematy słowotwórcze. W wielu formacjach wyodrębniamy dwa

5. Podaj wyrazy podstawowe dla rzeczowników: zaprawa, kierownictwo, zabawka, nadbrzeże.

Wyraz podstawowy to wyraz wyjściowy; ten, od którego tworzymy daną formację słowotwórczą. Chociaż w ćwiczeniu chodzi tylko o podanie takiej pary słowotwórczej, rozszerzymy je o całą analizę: zaprawa: zapraw(a)–ø (to, co zaprawia – trening). Uwaga! W nawiasie odnotowano końcówkę fleksyjną, charakterystyczną tylko dla mianownika l.poj. Nie wolno utożsamiać jej z formantem. kierownictwo: kierownic–two (grupa kierowników); zabawka: zabaw–ka (to, co zabawia); nadbrzeże: nadbrzeż(e)–ø (to, co jest nad brzegiem). Zobacz: 3. Z jakich członów składa się

6. Uporządkuj poniższe wyrazy ze względu na znaczenie i zaklasyfikuj je do odpowiednich kategorii słowotwórczych: bieganie, surowość, śpiewanie, kochliwy, mycie, miękkość, milkliwy, dzielność, gadatliwy.

Kategoria słowotwórcza to zbiór wyrazów o podobnym znaczeniu ogólnym. Rzeczowniki odczasownikowe: bieganie, śpiewanie oraz mycie należą do kategorii„NAZW CZYNNOŚCI; rzeczowniki odprzymiotnikowe: surowość, miękkość i dzielność to przykładowe NAZWY CECH. Jeśli chodzi o powyższe przymiotniki, to wszystkie trzy: kochliwy, milkliwy i gadatliwy są odczasownikowe i charakteryzują osoby skłonne do czynności wyrażonych odpowiednimi czasownikami: kochać, milczeć i gadać. Odpowiednią kategorię słowotwórczą można by nazwać: „przymiotniki oznacząjące skłonność do określonych czynności”. Powyższe przymiotniki należą do jednego typu słowotwórczego, gdyż

7. W jaki sposób formanty słowotwórcze następujących wyrazów pochodnych zmieniają ich znaczenie w stosunku do podstawy słowotwórczej: ogryzek, łamliwy, przepiękny, głupawy, brązowozłoty?

Znaczenie wyrazu pochodnego tkwi nie tylko w jego temacie słowotwórczym. W wyrazie lampka formant -ka oznacza, że lampa jest mała. Znaczenie danego formantu może być charakterystyczne tylko dla niego, ale nie musi. ogryzek: ogryz–ek (REZULTAT tego, że ktoś ogryzł coś ); łamliwy: łam–liwy (łatwo dający się łamać – SKŁONNOŚĆ); przepiękny: prze–piękny (bardziej niż piękny – UINTENSYWNIENIE cechy); głupawy: głup–awy (mniej niż głupi – OSŁABIENIE cechy); brązowozłoty: brązow–o–złoty (złoty o odcieniu brązowym – ODCIEŃ

8. Dokonaj analizy słowotwórczej wyrazów: myśliciel, mądrala, ustawodawstwo, podręczny.

myśliciel: myśl–iciel (ktoś, kto myśli); mądrala: mądr–ala (ktoś, kto pozornie jest mądry) ustawodawstwo: ustawodaw–stwo (władza ustawodawcza) Uwaga! Złożeniem jest przymiotnik ustawodawczy (ustaw–o–daw–czy), który pochodzi od dwóch wyrazów podstawowych: ustawa oraz dawać. podręczny: podręcz–ny (taki, który jest pod ręką). Zobacz: Analiza słowotwórcza wyrazów  

9. Zanalizuj następujące neologizmy słowotwórcze: azylant, zmywarka, komputeryzować.

Neologizm słowotwórczy to wyraz nowo utworzony od wyrazu już istniejącego w słownictwie danego języka, a zatem wyraz powstały niedawno. Tymczasem wszystkie te derywaty nie są już dzisiaj odczuwane jako neologizmy. Dowodzi to rozwoju polszczyzny, zwłaszcza jej słownictwa. azylant: azyl–ant (ktoś, kto otrzymał azyl); zmywarka: zmyw–arka (urządzenie, które zmywa); komputeryzować: komputer–yz(ować) (wprowadzać komputery). Uwaga! Osobnego komentarza wymaga ostatni przykład – czasownik odrzeczownikowy. Formantem słowotwórczym jest cząstka -yz-, podczas gdy cząstka -ować jest końcówką

10. Od jakich części mowy można tworzyć rzeczowniki? Odpowiedź oprzyj na analizie wyrazów: skrawacz, śmiałek, podręcznik, śrubokręt, czworokąt, przedszkole, dzwoneczek.

Odpowiedź otrzymamy dzięki analizie słowotwórczej: skrawacz: skraw–acz (ktoś, kto skrawa) – rzeczownik odczasownikowy; śmiałek: śmiał–ek (ktoś, kto jest śmiały) – rzeczownik odprzymiotnikowy; podręcznik: pod ręcz–nik (książka, która powinna być pod ręką) – rzeczownik utworzony od wyrażenia przyimkowego. Uwaga na oboczność fonetyczną k:cz; śrubokręt: śrub–o–kręt (narzędzie, którym wkręca się śruby) – złożenie: rzeczownik utworzony od dwóch wyrazów podstawowych: od rzeczownika śruba i czasownika wkręcać. Uwaga na dosyć nieregularną budowę tego złożenia –

11. Od jakich części mowy tworzymy przymiotniki? Dokonaj analizy wyrazów: przemiły, ostrzegawczy, drewniany, przydrożny, prawoskrętny, swojski, przenośny.

11. Od jakich części mowy tworzymy przymiotniki? Dokonaj analizy wyrazów: przemiły, ostrzegawczy, drewniany, przydrożny, prawoskrętny, swojski, przenośny. Oto analiza powyższych przymiotników. Wyraz podstawowy podkreślono: przemiły: prze-miły (bardziej niż miły) – przymiotnik odprzymiotnikowy; ostrzegawczy: ostrzeg-awczy (ten, który ostrzega) – przymiotnik odczasownikowy; (Uwaga na oboczność fonetyczną g : ż) drewniany: drewń-any (zrobiony z drewna) – przymiotnik odrzeczownikowy; (Uwaga na zapis fonetyczny zmiękczenia głoski n.) przydrożny: przy droż-ny (ten, który jest przy drodze) – przymiotnik