Wieś polska dostarczyła literaturze sporo materiału – nie było epoki, której poezja lub proza nie opiewałyby dworku sielskiego, krajobrazu wiejskiego albo losu, obyczajów czy mentalności chłopa. To z pochwały wsi wyrosła sielanka, powstał także w naszej świadomości mit o uspokojeniu, ciszy, odpoczynku, który niesie wieś. Pytania o utwory dotyczące wsi – wizje sielankowe i realistyczne – znalazły odpowiedzi przy kolejnych epokach. Zestawmy więc teraz konspekt tytułów o wiejskiej tematyce, ich autorów i gatunków.

Średniowiecze:

Satyra na leniwych chłopów (anonim)

Renesans:

• Mikołaj Rej – Żywot człowieka poczciwego – traktat
Krótka rozprawa między trzema osobami panem, wójtem a plebanem – dialog
• Jan KochanowskiPieśń świętojańska o Sobótce – sielanka
• Szymon SzymonowicSielanki (Żeńcy – antysielanka)

Barok:

• Jan Chryzostom PasekPamiętniki
Szymon ZimorowicRoksolanki (sielanki).
• anonimowy – Lament chłopski na pany

Oświecenie:

• Franciszek KarpińskiLaura i Filon (sielanka) – sentymentalizm

Romantyzm:

• Adam MickiewiczBallady i romanse
Pan Tadeusz – epos
• Juliusz SłowackiBalladyna – dramat

Pozytywizm:

• Maria Konopnicka – liryki
• Eliza OrzeszkowaNad Niemnem – powieść

Młoda Polska:

• Jan KasprowiczZ chałupy – sonety
• Leopold StaffPtakom niebieskim (m.in. Pokój wsi)
• Władysław ReymontChłopi
• Stanisław WyspiańskiWesele
• Stefan ŻeromskiWierna rzeka, Ludzie bezdomni, Rozdziobią nas kruki, wrony…, Zmierzch

Dwudziestolecie międzywojenne:

• Leopold StaffŚcieżki polne – tom wierszy (m.in. Kartoflisko).
• Witold GombrowiczFerdydurke
• Bolesław Leśmian – poezje – np. Dusiołek
• Józef CzechowiczNa wsi, Przez kresy

Literatura współczesna:

• Tadeusz Nowak A jak królem a jak katem będziesz, Psalmy
• Julian KawalecTańczący jastrząb
Edward RedlińskiKonopielka
Wiesław MyśliwskiKamień na kamieniu, Pałac.

 

Zobacz:

Realizm i idealizacja – dwa spojrzenia na wieś w literaturze renesansu

Motyw wsi w literaturze XIX w.

Czy motyw wsi obecny jest w literaturze romantycznej?

https://aleklasa.pl/liceum/c111-jak-odpowiadac-z-polskiego/wspolczesnosc/c153-wspolczesnosc-poezja-w-polsce/motyw-i-temat-wsi-w-utworach-polskiej-literatury-powojennej

Młodopolska epopeja wiejska – Chłopi Władysława Stanisława Reymonta