Biblia powstawała przez co najmniej 1400 lat. Jest dziełem znacznie większej liczby autorów, niż wynikałoby to z liczby ksiąg, na które się dzieli. To i jej wielorakie funkcje w kulturze starożytnego Izraela znalazły odbicie w różnorodności form, jakie się na nią składają. Obok zapisu pierwotnych mitów znajdujemy w niej:

  • wyrafinowane traktaty filozoficzne,
  • proroctwa,
  • spisy inwentarza,
  • delikatną poezję i zbiory surowych praw,
  • szczegółowe opracowania historyczne i zapisy tajemniczych i wieloznacznych wizji.

 

Biblia – dzieło wielogatunkowe

Wykaz gatunków biblijnych

Psalmy:
błagalne, dziękczynne, pochwalne, królewskie, patriotyczne, religijne, mądrościowe. Najpopularniejsze przypisuje się królowi Da­widowi.

Przypowieść (parabola)
– proste obrazki, ,,historyjki”, które za pomocą krótkich fabułek ilustrują życiowe prawdy (np. Przypowieść o synu marnotrawnym, Przypowieść o siewcy).

Apokalipsa
– proroctwo, szczególne proroctwo, bo obrazujące losy świata i ludzkości, koniec istnienia i Sąd Ostateczny. Nigdy nie jest wyłożona wprost, przeciwnie – naszpikowana symbolami, tajemniczymi znakami i szyframi. Najsłynniejsza: Apokalipsa św. Jana.

Saga rodu
– epicka opowieść o dziejach rodziny (np. historia rodu Abrahama – Izaak – Jakub – Józef).

Kazanie
– kaznodziejskie pouczenie skierowane do wiernych, oparte na słowach Boga (np. kazania Chrystusa).

Modlitwa
– osobista, dziękczynna lub błagalna apostrofa do bóstwa (modlitwy Mojżesza, Dawida, Salomona).

Inne:
podanie, legenda, historia, pieśń, dialog, aforyzmy, nowela, poemat, dramat, listy, kroniki, hymny, treny itp.

Późniejsze zastosowanie gatunków literackich o rodowodzie biblijnym

Psalm
– forma często wykorzystywana zarówno w przekładach psalmów biblijnych, jak i w samodzielnych utworach, w literaturze współczesnej – Roman Brandstaetter i Tadeusz Nowak Psalmy, Psalmy na użytek domowy. Ten ostatni zresztą zastosował ten gatunek do tematyki całkiem świeckiej.

Przypowieść
– utwory paraboliczne oświecenia – Kandyd Woltera, Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki Ignacego Krasickiego i dwudziestowieczna powieść-parabola –  ZamekProces Franza Kafki oraz Dżuma Alberta Camusa.

Kazanie
– kazania średniowieczne – Kazania świętokrzyskieKazania gnieźnieńskie; także najsłynniejszy chyba  Kazania sejmowe Piotra Skargi.

Modlitwa
Bogurodzica, Hymn Jana Kochanowskiego, Sonety Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, poezja mistyczna Słowackiego, Hymny Jana Kasprowicza.

Saga rodowa
– największa kariera gatunku przypada na początek dwudziestego wieku. To wtedy powstają: Buddenbrookowie Tomasza Manna, Saga rodu Forsythów Jamesa Galsworthy’ego i Rodzina Thibault Rogera Martina du Gard.

Biblia według rodzajów literackich:

epika

•    biografia – np. Ewangelie
•    saga rodu – dzieje patriarchów
•    powieść obyczajowa – Księga Ruth
•    poemat opisowy – Księga Rodzaju
•    kroniki, epistolografie (listy)
•    zbiór praw

liryka

•    hymny (Hymn o miłości)
•    psalmy (Księga psalmów)
•    pieśń miłosna (Pieśń nad Pieś­niami)
•    tren – (Lamentacje Jeremiasza)

dramat

•    fragmenty Księgi Hioba
•    Pieśń nad Pieśniami

Zobacz:

Biblia jako źródło związków frazeologicznych