MATURA

Andrzej Stasiuk – Dziewięć

Andrzej Stasiuk napisał powieść sensacyjną? Na pierwszy rzut oka – tak. Dziewięć skonstruowane jest wedle żelaznych zasad gatunku. ­ Mamy tu wartką akcję, nieoczekiwane zmiany, pościgi, ucieczkę dachami śródmieścia, miotanie się bohaterów w kleszczach nieuchronnego przeznaczenia, morderstwo, broń, szybkie samochody, pieniądze i piękną tajemniczą Rosjankę – Irinę. Czas akcji – Wielkanoc, gdzieś pomiędzy samobójczą śmiercią Kurta Cobaina a denominacją złotówki, u końca pewnej epoki – heroicznego okresu „oddolnego” polskiego kapitalizmu spod znaku polowego łóżka,

Milan Kundera – Nieznośna lekkość bytu

Losy inteligencji czeskiej po praskiej wiośnie Wszyscy bohaterowie powieści poszukują szczęścia i niezależności, ale na ogół ponoszą klęskę. Taki sam los spotyka Tomasza, Teresę i Sabinę, bohaterów powieści. Początkowo ich uwiklanie polityczne jest ledwo widoczne. Utalentowany chirurg Tomasz i dwie kochane przez niego kobiety – jego towarzyszka życia Teresa i ekscentryczna kochanka Sabina mają swoje pasje i marzenia. Polityka nie interesuje ich… Do czasu. Teresa, niegdyś kelnerka, okazuje się utalentowaną fotografką. Robi zdjęcia w czasie wkroczenia

John Dos Passos – Manhattan Transfer

Szalone lata 20. Epoka jazzu. Amerykański mit sukcesu i widmo jego klęski. Występki, zbrodnie, pożary, kłótnie, samobójstwa… – tego w powieści nie zabraknie. Nowojorczycy Kluczem do ogarnięcia całości jest postać młodej aktorki, Ellen, wokół której koncentrują się losy większości pozostałych bohaterów powieści. Wśród nich jest John Oglethorpe – pierwszy mąż aktorki, świadomy swoich wpływów, zdemoralizowany kapitalista; Stan Emery – cyniczny uwodziciel, którego kocha Ellen; Harry Goldweiser – impresario próbujący zdobyć względy dziewczyny; Jimmy

Hermann Hesse Wilk ­stepowy

Choroba epoki W powieści autor przedstawia (demaskuje!) neurozę swojego pokolenia. Zapiski Harry’ego, samotnika i indywidualisty pogrążonego w melancholii są czymś więcej niż tylko jego prywatnymi zapiskami – są dokumentem czasu i próbą pokonania wielkiej choroby epoki – poprzez jej opisania, jej analizę. Choroba epoki, na którą cierpi Harry Haller, to samotność i wyobcowanie duchowe, nieumiejętność odnalezienia się w życiu. Kim jest Harry Haller? Harry Haller to bohater tajemniczy. Prowadzi dziwny, zagadkowy tryb życia, zupełnie inny

Antoine Saint-Exupéry Ziemia, ­planeta ludzi

Brawurowe loty nad szczytami gór i bezkresem pustyni. Ziemia widziana z odległości kilku kilometrów. Zmagania człowieka z siłami natury i z samym sobą… To wszystko w książce Ziemia, planeta ludzi dedykowanej koledze, lotnikowi Henrykowi Guillaumet. Czego w książce nie zabraknie: • szalonych przygód • fascynacji lataniem • walki człowieka z żywiołem • zachwytu nad pięknem ziemi • refleksji o tym, co w życiu najważniejsze Gatunek? Trudny do jednoznacznego sklasyfikowania. Ziemia, planeta ludzi to jedna z tych książek, które potwierdzają tendencje

Albert Camus – Obcy

Niejasne porachunki dwojga kochanków, w które zostaje wplątany główny bohater. Zbrodnia bez motywu w upalne popołudnie. Człowiek rzucony w absurd rzeczywistości… To wszystko dzieje się na przedmieściach Algieru. Obcy to jedna z wcześniejszych powieści niespełna trzydziestoletniego wówczas pisarza. Przypuszcza się, że Camus napisał ją pod wpływem fascynacji pesymistyczną filozofią Jeana Paula Sartre’a. Nakreślił porażający i wręcz niewiarygodny obraz samotności i wyobcowania człowieka w świecie. Książka stała się również głosem w dyskusji na temat kary śmierci. Camus był jej

Umberto Eco – Imię róży

Czy dobrze mnie rozumiesz, czytelniku? Imię róży to ogromny zbiór aluzji, zagadek i sprzeczności, do rozwiązania których zachęca autor. Wilhelm jest z pewnością bohaterem pozytywnym, chociaż… ma inkwizytorską przeszłość. Adso krytycznym okiem patrzy na mnichów w opactwie, a sam uprawia seks z dziewczyną z wioski. Opat żywi niezdrową miłość do bogactw zgromadzonych w klasztorze, świętobliwym mnichom nieobce są homoseksualne pokusy, a stary niewidomy mnich Jorge jest winien śmierci współbraci! Nikt tu nie jest jednoznacznie dobry, klasztor okazuje się

William Faulkner – Azyl

Dlaczego powstało to dzieło? W przedmowie do drugiego wydania powieści Faulkner przyznał, że napisał ją z niskich pobudek – chęci zysku. Lecz aby powieść spodobała się, musiał schlebiać niskim gustom czytelniczym – stąd w powieści elementy sensacyjne, wszechobecne zło, zaskakujące sytuacje, perwersyjny seks, erotyzm, brutalność. Do końca życia wstydził się tego dzieła, któremu zawdzięczał sławę i pieniądze. Powieść społeczno-obyczajowa Azyl to powieść społeczno-obyczajowa, ale także pamflet na hipokryzję, uprzedzenia rasowe, relatywizm moralny. Osią fabuły jest

Ryszard Kapuściński – Cesarz

Historia opisana w Cesarzu. Jak wyglądało życie na dworze? Hajle Sellasje I rządził Etiopią jako władca absolutny przez 44 lata. Poddani otaczali go boską czcią, a międzynarodowa opinia publiczna postrzegała go jako egzotycznego, oświeconego i dalekowzrocznego władcę, który dba o swoich poddanych. Jednak prawda była zupełnie inna – ujawnił ją w 1973 r. brytyjski dziennikarz Jonathan Dimbleby, autor filmu dokumentalnego pt. Ukryty głód (opowieść o głodowej śmierci tysięcy mieszkańców i kontras­tującym z powszechnym głodem przepychem na dworze cesarza). Spowodowało to

Patrick Süskind – Pachnidło

Patrick Süskind (ur. 1949) To niemiecki dramaturg i prozaik. Sławę przyniósł mu Kontrabasista – dziś już trochę zapomniane dzieło wydane w 1981 r. W Polsce rozsławił je Jerzy Stuhr, który występował z nim 1000 razy! Dziś Kontrabasista musiał ustąpić miejsca Pachnidłu, które doczekało się ekranizacji. Tuż po lekturze tekstu będziecie więc mogli pognać do kina. Lub… odpuście sobie ten artykuł – zamiast tego lepiej przeczytać powieść (nie jest zbyt obszerna), a zaraz potem obejrzeć film. Pachnidło

Joseph Conrad – Jądro ciemności

Egzotyczna podróż w głąb afrykańskiej dżungli. Żar tropików i ludożercy. Charyzmatyczny Kurtz pogrążony w otchłani szaleństwa. Znajdziesz się w środku Czarnego Lądu, by poznać prawdę o ciemnej stronie ludzkiej natury. Joseph Conrad (1857–1924) Żeglarz i pisarz. W rzeczywistości nazywał się Józef Konrad Korzeniowski i był z pochodzenia Polakiem. Jako siedemnastoletni chłopak opuścił kraj, by zrealizować młodzieńcze marzenia o wielkich podróżach. Marzenia się spełniły. Został kapitanem żeglugi i odbył szereg rejsów do Indonezji, Indii, Australii, Afryki. Gdy rozstał się z zawodem, osiadł na angielskiej

Praca z tekstem – polecenia dotyczące stylu

Synonimy, antonimy Synonim – wyraz bliskoznaczny. Antonim – wyraz o przeciwnym znaczeniu. Polecenie wymagające podania któregoś z nich przede wszystkim sprawdza, czy piszący zna znaczenie danego słowa. Jeśli nie rozumiemy wyrazu, mamy problem z odpowiedzią – należy wtedy wrócić do tekstu: znaczenie słowa może zostać podpowiedziane przez kontekst, w jakim zostało ono użyte. To ważne zwłaszcza w przypadku wyrazów wieloznacznych, a także użytych w niedosłownym znaczeniu. Dobór takiego, a nie innego synonimu może zależeć także od stylu wypowiedzi,

Praca z tekstem – funkcje języka, formy wypowiedzi

Określ funkcje danego tekstu Takie polecenie pojawia się w teście maturalnym nader często. Każda wypowiedź (także analizowany na maturze tekst) służy porozumieniu między nadawcą a odbiorcą, czyli pełni funkcję komunikatywną. Ma ona różne odmiany w zależności od celu wypowiedzi: a) Funkcja informatywna – informuje, czyli przekazuje informacje – i to na nich skupia się uwaga odbiorcy. Rozpoznajemy ją po takich cechach, jak: brak słownictwa oceniającego i nacechowanego emocjonalnie, brak środków stylistycznych (porównań, metafor itp.), zdania

Praca z tekstem (teoria)

Język literacki Nazwa ta nie oznacza języka literatury, ale odmianę języka (zwaną inaczej ogólną lub kulturalną), która jest znana wszystkim wykształconym Polakom, używana w szkołach czy środkach masowego przekazu, podlega normom poprawnościowym. Oprócz niej istnieją w języku różne odmiany terytorialne (np. dialekty), zawodowe czy środowiskowe. Właśnie językiem literackim są pisane teksty poddawane analizie w testach maturalnych. Pytania testowe mogą dotyczyć raczej tego, co wykracza poza tę odmianę języka, np. wyszukania w tekście regionalizmów czy

Praca z tekstem – środki artystyczne

Styl artystyczny – głównym celem nie jest przekazanie informacji, ale spowodowanie zaskoczenia, wywołanie wzruszenia czy zachwytu, pokazanie oryginalności autora. Cechy tego stylu: zależność przede wszystkim od indywidualności twórcy, swobodne wykorzystywanie środków językowych występujących w innych odmianach stylistycznych (np. w stylu urzędowym czy naukowym), odmianach środowiskowych (np. w języku uczniowskim) czy regionalnych (np. w gwarze), obecność różnego rodzaju środków artystycznych. Chociaż tekst przeznaczony do analizy nie może być tekstem literackim, pewne elementy stylu artystycznego mogą

„Już dom widać, dym na niebie pełznący cierpliwie i matkę w oknie z dłonią nad oczami”. (cytat z Tadeusza Różewicza). Różne obrazy domu w wybranych tekstach kultury.

Zwróćmy uwagę na zawarte w temacie sformułowanie: tekst kultury. Sugeruje ono, że powinniśmy zająć się nie tylko literaturą, ale także teatrem, filmem, sztukami plastycznymi… Pominięcie w swojej pracy innych niż literatura tekstów kultury może być (przy takim sformułowaniu tematu) uznane za błąd! Układ pracy: I Wstęp: naszkicowanie obrazka przedstawionego w maturalnym temacie. II Rozwinięcie 1. Dom Niechciców (z powieści Marii Dąbrowskiej i filmu Jerzego Antczaka) – miejsce konfliktów, niespełnionych marzeń, doświadczania samotności, ale również…

Czy prawda i dobro zapewniają człowiekowi szczęście? Jak na to pytanie odpowiadają bohaterowie literaccy wybranej epoki? Wersja I.

Przemyśl temat! Na pierwszy rzut oka sprawia on wrażenie prostszego niż inne. Na maturze pojawiają się najczęściej tematy przekrojowe – tu wyraźnie zaznaczono, że masz odwoływać się do literatury tylko jednej, w dodatku samodzielnie wybranej epoki. Ale żeby swobodnie się w niej poruszać i selekcjonować materiał literacki pod wskazanym kątem, musisz mieć tę epokę w jednym paluszku! Druga sprawa: na początku pracy postaraj się precyzyjnie określić, co rozumiesz przez szczęście. Jeśli tego nie zrobisz,

„Czytanie książek to najpiękniejsza zabawa, jaką sobie ludzkość wymyśliła”. Czy w czasie dominacji kultury masowej Twoje doświadczenia czytelnicze pozwalają potwierdzić słowa Wisławy Szymborskiej?

Zastanów się nad tematem! Wymarzony temat dla moli książkowych! Macie okazję, by pochwalić się swoim oczytaniem. Plusem jest tu duża dowolność – sami wybieracie pisarzy, dzieła, epoki literackie. Nie musicie poruszać się wyłącznie wśród szkolnych lektur, chociaż byłoby dobrze, aby wśród wybranych przez Was książek znalazło się jakieś dzieło z ich obowiązkowej listy. Ale temat kryje też pewne zasadzki. Zadbajcie o właściwy dobór materiału. Nie powołujcie się na sezonowe bestsellery, przywołajcie książki

Szaleni i rozważni – dwa sposoby kreowania bohatera w literaturze na przestrzeni dziejów.

Układ pracy: I Rozważania wstępne Opozycja (przeciwstawienie, kontrast) między szaleństwem (uczucie) a rozwagą (racjonalizm) – w życiu, filozofii i literaturze. II Literackie portrety szaleńców a) słownikowa definicja szaleństwa b) szaleństwo – poświęcenie dla dobra innych – mit o Prometeuszu c) szaleni z miłości do Boga – Legenda o św. Aleksym, S. Grochowiak: Święty Szymon Słupnik d) szaleńcy romantyczni – G. Byron: Giaur, J. W. Goethe: Cierpienia młodego Wertera, A. Mickiewicz: Pan Tadeusz, Dziady – część IV i III e) portrety

„Człowiek (…) jest trochę zagubiony w moralnym labiryncie współczesnego świata” (W. Myśliwski). Rozwiń tę myśl w oparciu o literaturę i o własne doświadczenia.

Układ pracy: I Rozważania wstępne. II Pokusa kariery, pieniędzy, stanowiska (Granica). III Moralność wystawiona na próbę przez historię – T. Borowski: Pożegnanie z Marią, Cz. Miłosz: Campo di Fiori, J. J. Szczepański: Przed nieznanym trybunałem, G. Herling-Grudziński: Inny świat. IV Metaforyczne ujęcie wyzwania moralnego i ludzkich reakcji w jego obliczu – A. Camus: Dżuma. V Końcowe rozważania i refleksje – przykłady z życia.   Przykładowe rozwinięcie tematu I Dwudziesty wiek jest bardzo ciekawą epoką. Tyle się